Da li se bliži Orbanov kraj? Mađarski premijer suočen sa najvećim padom podrške do sada

Mađarski premijer Viktor Orban suočava se sa nikad većim padom podrške, dok opoziciona stranka Tisa preuzima inicijativu.

Orban je u proteklim mandatima menjao ustav, reformisao izborni sistem i učvrstio kontrolu nad ključnim institucijama, uključujući sudove i javne medije. Kritičari takav model opisuju kao duboko centralizovan sistem sa formalnim demokratskim mehanizmima, ali sa jasnom strukturnom prednošću vladajuće stranke. I demokratija i ekonomija su u ozbiljnim problemima.

Evropski parlament je 2022. ocenio da se Mađarska više ne može smatrati punom demokratijom. Evropska unija i dalje zadržava više od 20 milijardi eura sredstava namijenjenih Mađarskoj, pozivajući se na zabrinutost zbog vladavine prava, korupcije i nezavisnosti pravosuđa. Ta sredstva mogla bi biti odblokirana u slučaju sprovođenja reformi, ali Budimpešta zasad ne pokazuje spremnost na veće ustupke. Istovremeno, ekonomski uslovi u zemlji znatno su se pogoršali.

Inflacija je 2023. premašila 17 odsto, a cijene hrane od 2019. do 2025. porasle su za više od 80 odsto. Realni prihodi dijela stanovništva pod pritiskom su visokih troškova života, što se sve češće pominje kao razlog pada podrške Fidesu.

U takvim okolnostima pojavio se novi politički akter - stranka Tisa, koju predvodi Peter Mađar, bivši visoki funkcioner Fidesa. Za razliku od prethodnih izbora, šira opozicija ovog puta pokazuje veću spremnost na saradnju, pokušavajući da izbjegne podjele koje su u prošlosti obezbjeđivale Fidesu komotne pobede. Analitičari upozoravaju da sama pobjeda u glasovima možda neće biti dovoljna. Zbog raspodjele izbornih jedinica i strukture sistema, opozicija bi, prema procjenama pojedinih političkih stručnjaka, morala da osvoji osjetno više glasova na nacionalnom nivou kako bi obezbijedila parlamentarnu većinu.

Vanredno stanje

Mađarska je i dalje u vanrednom stanju uvedenom zbog rata u Ukrajini, što vladi daje proširena ovlašćenja za donošenje odluka uredbama. Takav okvir dodatno komplikuje političku situaciju u slučaju tesnog izbornog rezultata. Orbanova spoljna politika takođe je pod lupom. Mađarska je među retkim državama Evropske unije koje su zadržale snažne energetske veze sa Rusijom, a Budimpešta je u više navrata blokirala ili usporavala evropske odluke vezane za pomoć Ukrajini. Istovremeno, Mađarska razvija bliske ekonomske odnose sa Kinom, koja je postala njen najveći neevropski trgovinski partner.

Orban je poslednjih godina imao i otvorenu političku podršku iz dela američke konzervativne scene, o čemu svjedoči i nedavna poseta Trampovog šefa diplomatije Marka Rubija, koji je dao nedvosmislenu podršku Orbanu uoči predstojećih izbora. Međutim, međunarodni odnosi zasad nisu presudan faktor u domaćoj političkoj dinamici, gdje su ekonomska pitanja i životni standard postali dominantne teme.

Skandal sa pomilovanjem zlostavljača djece

Dodatni pritisak na vladajuću stranku stvaraju i politički skandali. Prošle godine mađarska predsjednica Katalin Novak podnijela je ostavku nakon što je postalo poznato da je pomilovala osobu povezanu sa slučajem zlostavljanja djece, što je izazvalo masovne proteste. Taj događaj dodatno je narušio percepciju političke stabilnosti. Uprkos padu podrške, Fides i dalje raspolaže snažnom infrastrukturom i resursima države. Politički teren, prema ocjenama više analitičara, nije ravnopravan, a vladajuća stranka ima značajnu prednost u kampanji.

Moguća prva ozbiljna promjena 

Ključno pitanje ostaje koliki je stvarni razmjer nezadovoljstva birača, prenosi Index. Ako se trend pada podrške nastavi i pretoči u jasnu izbornu prednost opozicije, Mađarska bi mogla da se suoči sa prvom ozbiljnom promjenom vlasti posle 16 godina.

Ipak, jednako je moguće da će sistem koji je Fides godinama oblikovao ponovo obezbijediti njegov ostanak na vlasti. Odgovor na pitanje iz naslova zavisiće pre svega od birača, odnosno od toga da li će nezadovoljstvo prerasti u dovoljno snažan i organizovan politički pomak.