Trinaest godina od početka NATO bombardovanja

Predsjednik Srbije Boris Tadić će u Aleksincu na Spomen obilježju žrtvama položiti vijenac.

Vijence će u Aleksincu, povodom Dana sjećanja na stradale u NATO bombardovanju, položiti i ministar odbrane Dragan Šutanovac i načelnik Generalštaba Vojske Srbije general-potpukovnik Ljubiša Diković.

Potpredsjednik vlade i ministar unutrašnjih poslova Ivica Dačić položiće vijenac na Spomenik radnicima MUP-a koji su poginuli tokom NATO bombardovanja u bazi Specijalne antiterorističke jedinice u Zemunu.

Dačić će prije toga posjetiti i brdo Straževica u beogradskoj opštini Rakovica, koje je u više navrata bombradovano.

Patrijarh srpski Irinej služiće u podne parastos u beogradskoj crkvi Svetog Marka za nastradale u NATO bombardovanju, kojem će prisustvovati i predsjednik Vlade Mirko Cvetković.

Gradonačelnik Beograda Dragan Đilas položiće cvijeće na Spomen obilježje "Zašto" na Tašmajdanu, dok će članica Gradskog vijeća Nataša Milošević položiti vijenac na grob Milice Rakić, na Batajničkom groblju, djevojčice nastradale u NATO bombardovanju.

Napadi NATO snaga su trajali 11 nedelja i u njima je, prema procjenama iz različitih izvora, poginulo između 1.200 i 2.500 ljudi.

U bombardovanjima, koja su bez prekida trajala 78 dana, teško su oštećeni infrastruktura, privredni objekti, škole, zdravstvene ustanove, medijske kuće, spomenici kulture...

Napadi na Jugoslaviju počeli su 24. marta 1999. nešto prije 20 časova na osnovu naređenja tadašnjeg generalnog sekretara NATO-a Havijera Solane, a jugoslovenska vlada iste noći proglasila je ratno stanje.

Akcija NATO-a, koju su Vlada SRJ, ali i brojni pravni stručnjaci nazvali agresijom, uslijedila je poslije neuspješnih pregovora o rješenju krize na Kosovu u Rambujeu i Parizu, februara i marta 1999. godine.

O materijalnoj šteti koja je nanijeta Jugoslaviji tokom bombardovanja iznijeti su različiti podaci.

Tadašnje vlasti u Beogradu procijenile su štetu na oko stotinu milijardi dolara i zatražile nadoknadu od članica NATO-a.

Grupa ekonomista G17 štetu je procijenila na 29,6 milijardi dolara.

Bombardovanje Jugoslavije okončano je 10. juna, usvajanjem Rezolucije 1244 Savjeta bezbjednosti UN.

Dan ranije, predstavnici VJ i NATO-a potpisali su u Kumanovu Vojno-tehnički sporazum, kojim je precizirano povlačenje snaga VJ sa Kosova i ulazak u pokrajinu međunarodnih vojnih trupa.

NATO je izvodio napade na SRJ sa brodova u Jadranu, iz četiri vazduhoplovne baze u Italiji, a u nekim operacijama učestvovali su i strateški bombarderi koji su polijetali iz baza u zapadnoj Evropi, pa i iz SAD.

Nakon nekoliko neuspješnih diplomatskih pokušaja, kriza je okončana posredničkom misijom finskog predsjednika Martija Ahtisarija i bivšeg ruskog premijera Viktora Černomirdina, specijalnog izaslanika tadašnjeg ruskog predsjednika Borisa Jeljcina.

Najprije je tadašnji predsjednik SRJ Slobodan Milošević, početkom juna, prihvatio njihov plan za razmještanje međunarodnih trupa na Kosovu, a potom je taj dogovor verifikovala Skupština Srbije.

Jedinice VJ povukle su se sa Kosova nakon donošenja rezolucije UN, a prve međunarodne trupe ušle su na teritoriju Kosova iz Makedonije već 12. juna 1999. godine.

To je do tada bila najveća operacija Alijanse, a najviše vojnika je došlo iz Njemačke, Francuske, Italije i SAD.

U sastavu Kfora na Kosovo je došlo 37.200 vojnika iz 36 zemalja, od čega je 30.000 iz zemalja članica NATO-a.

U međuvremenu je broj tih snaga smanjen na oko 6.000.

Prema podacima UNHCR-a, Kosovo je od dolaska mirovnih snaga napustilo oko 230.000 Srba i Roma, a u pokrajinu se vratilo oko 800.000 izbjeglih Albanaca.

U mnogobrojnim incidentima u istom periodu ubijeno je oko 500 ljudi, ranjeno više desetina i oteto 200, prema albanskim izvorima.

Prema srpskim izvorima, od početka bombardovanja kidnapovano je oko 1.500 nealbanaca.

Od ukupno raseljenih sa Kosova, prema podacima UNHCR-a koje je u januaru 2008. godine iznio tadašnji ministar za povratak i zajednice u vladi Kosova Branislav Grbić, na Kosovo se vratilo 16.500 raseljenih, od kojih su 45 odsto pripadnici srpske zajednice.

U prvoj polovini 2010. godine ministar za povratak i zajednice u Vladi Kosova Saša Rašić je izjavio da se tokom 2009. na Kosovo vratilo 1.553 raseljenih.

Prema izjavi šefa misije UNHCR-a na Kosovu Hermana Sturvolda oko 200.000 iseljenih sa Kosova i dalje se nalazi van njegovih granica.

Srbi čine ogromnu većinu izbjeglica sa Kosova, ali ima i nekoliko hiljada Roma, Crnogoraca, Bošnjaka i drugih.

Vlasti u Prištini, pak, ističu da se na Kosovo do sada vratilo više od 18.000 ljudi, pripadnika svih zajednica.

FHP: Bilans žrtava – 9.401 osoba

Podaci Fonda za humanitarno pravo (FHP) i Fonda za humanitarno pravo Kosovo (FHP Kosovo) pokazuju da je u periodu od 24. marta do 10.juna. 1999. godine, u toku međunarodnog oružanog sukoba na Kosovu, ubijena, stradala ili prisilno nestala 9.401 osoba, od kojih je 758 stradalo od dejstva NATO.

Podaci FHP se zasnivaju na analizi preko 6.000 dokumenata - izjava svjedoka i preživjelih članova porodica žrtava, sudske dokumentacije, državnih izvještaja, izvještaja domaćih i međunarodnih organizacija za ljudska prava, forenzičkih izveštaja, novinskih tekstova, knjiga, monografija i drugih izvora podataka o periodu NATO bombardovanja.

Kako se navodi u današnjem saopštenju FHP, od ukupnog broja stradalih i nestalih, 6.511 su albanski civili, a među njima, 220 je stradalo od NATO bombi.

Dana 14. aprila 1999. godine u napadu aviona NATO na izbjegličku kolonu u Bistražinu, opština Đakovica, stradalo je 63 Albanaca.

U napadu 13. maja 1999. godine na napušteni objekat VJ u selu Koriša u koji su, po naredbi VJ/MUP, neposredno prije bombardovanja ušli albanski seljaci koji su putovali prema albanskoj granici, stradalo je 77 Albanaca.

U ova dva napada stradalo je 40 djece mlađe od 16 godina, navodi FHP.

"Više od 6.200 albanskih civila ubijeno je ili prisilno nestalo u kampanji nasilja i terora koju su sprovele snage VJ/MUP Republike Srbije. Među žrtvama je 400 djece mlađe od 16 godina", navodi se u saopštenju FHP.

Na Kosovu je, u vrijeme međunarodnog sukoba, u periodu od 24. marta do 10. juna 1999. godine ubijeno 189 Srba i drugih nealbanaca, civila, među kojima je 26 djece mlađe od 16 godina.

Ukupno 46 Srba i drugih nealbanaca ubijeno je u napadima NATO snaga, dok je za smrt ili nestanak 143 Srba i drugih nealbanaca odgovorna OVK, ističe se u saopštenju.

Na osnovu dosadašnjeg istraživanja, FHP je ustanovio da je u periodu od 24.marta do 10.juna 1999. godine, u Srbiji, od dejstva NATO stradalo 187 civila, čija su imena i okolnosti pod kojima su stradali poznati FHP. Među njima je 11 djece mlađe od 16 godina.

Najviše civila, njih 28, ubijeno je 12. aprila 1999. godine, kada je NATO gađao putnički voz u Grdeličkoj klisuri.

Prilikom bombardovanja zgrade Radio Televizije Srbije u Beogradu, 23. aprila 1999. stradalo je 16 ljudi.

U Crnoj Gori, od dejstva NATO poginulo je sedam civila - šest je stradalo prilikom bombardovanja sela Murino u opštini Plav, 30.aprila 1999.

U kampanji NATO snaga protiv snaga VJ/MUP Srbije stradalo je 269 pripadnika VJ i MUP Srbije.

Od toga, 174 ih je stradalo na Kosovu, 93 u Srbiji, a dvojica u Crnoj Gori, navodi FHP.

Najveći broj vojnika i policajaca, njih 12, stradao je 3.maja 1999. na Savinim Vodama (opština Peć).

U istom periodu, na Kosovu, u borbama sa OVK, stradalo je 346 vojnika i 142 policajca.

U napadima NATO avijacije poginulo je 27 pripadnika OVK, od kojih je 15 poginulo 19. i 21. maja 1999. godine, kada je NATO bombardovao KPZ Dubravu, na Kosovu.

U istom periodu, 1.125 pripadnika OVK je stradalo u borbi sa pripadnicima srpskih snaga.

Prema dosadašnjem istraživanju FHP, uključujući i poređenje podataka iz više relevantnih izvora kao što su liste udruženja žrtava i vladini izvještaji, nakon povlačenja VJ/MUP Republike Srbije, na Kosovu je, u periodu od 11.juna 1999. do 31.decembra 2000. godine, ubijeno ili nestalo u vezi sa oružanim sukobom 1.108 osoba.

Od tog broja 752 su pripadnici srpske nacionalnosti, 210 Roma, Crnogoraca, Bošnjaka, Goranaca i 146 Albanaca, od kojih se za 45 pouzdano zna da su ubijeni kao saradnici srpskih vlasti, navodi se u saopštenju FHP. (kraj) lj 11:20

(agencije/MONDO)