Oblaci suzavca iznad pariskih trgova, brutalni juriši pendrecima na demonstrante i prestravljeni tinejdžeri oboreni na asfalt omamljujućim granatama ponovo su skrenuli pažnju svjetske javnosti na metode francuskih snaga bezbjednosti.
Dok većina zapadnoevropskih susjeda primjenjuje taktike deeskalacije i smirivanja mase, Francuska na ulične pokrete već decenijama odgovara šokantnom fizičkom silom.
Razlozi za ovakvu brutalnost leže u dubokom spoju istorije, politike, ustrojstva države i specifične bezbjednosne kulture čije se granice danas pomjeraju do opasnih ekstrema.
Korijen francuske policijske doktrine leži u Napoleonovoj ultracentralizovanoj državi i političkoj filozofiji Pete republike, objašnjava „Gardijan“. U Francuskoj policija nije servis građana, već instrument vlasti. Njen primarni zadatak je zaštita države, sprovođenje zakona i održavanje poretka po svaku cijenu.
Ovo je sušta suprotnost, na primjer, britanskom modelu, gdje se još od 19. vijeka policija posmatra kao javni servis čiji autoritet proističe iz pristanka građana, a glavni cilj je očuvanje mira. Za francuske vlasti, barikade i ulični neredi ne predstavljaju građansku neposlušnost, već direktan udar na autoritet republike. Zbog toga je prioritet policije ponovno preuzimanje kontrole nad ulicom silom, a ne pregovaranje.
Ovakav stav objašnjava izuzetno agresivne manevre – takozvano „kotličenje“ (opkoljavanje i sabijanje mase bez izlaza) i upotrebu oružja koje je u ostatku Evrope strogo zabranjeno ili ograničeno.
Francuski policajci masovno koriste bacače gumenih projektila (LBD) koji ispaljuju municiju brzinom od čak 300 kilometara na sat. Iako su ukinute eksplozivne granate koje su ranijih godina ubijale ekološke aktiviste i sakatile „žute prsluke“, zamijenjene su pirotehničkim šok-bombama. Te naprave stvaraju zaglušujući akustični udar jačine 160 decibela i udarni talas koji je posljednjih godina izazvao jezive povrede: gubitak očiju, izbijene zube, frakture vilice, pa čak i amputacije šaka.
Nasilne policijske metode podstaknute su i jedinstvenom francuskom tradicijom uličnih pobuna. Nasljeđe revolucije iz 1789. godine urezalo je u svijest građana da je ulica jedino mjesto gdje se vlast može natjerati na povlačenje.
Za razliku od Njemačke ili Holandije, gdje su sindikati ravnopravni pregovarački partneri u institucijama, predsjednički sistem u Francuskoj često donosi zakone dekretima i bez šireg društvenog konsenzusa. Zbog toga građani ulični protest vide kao jedino efikasno demokratsko oruđe. To stvara začarani krug: vlast u masi vidi egzistencijalnu prijetnju i šalje naoružane kordone, njihova surovost radikalizuje demonstrante, na šta policija odgovara još žešćom salvom suzavca i gumenih metaka. Mirni protest se tako za tren oka pretvara u ratnu zonu.
Podaci organizacije za praćenje sukoba ACLED pokazuju da Francuska nema uvijek najveći broj demonstracija u zapadnoj Evropi, ali ubjedljivo prednjači po broju incidenata najvišeg intenziteta – podizanju barikada, masovnom pljačkanju, paljevinama i direktnim fizičkim obračunima sa snagama reda.
Postupanje francuske policije godinama nailazi na oštre osude organizacija za ljudska prava poput „Amnesti internešenela“, „Hjuman rajts voča“ i Savjeta Evrope. Izvještaji bilježe prekomjernu silu, zloupotrebu oružja, arbitrarna masovna hapšenja i gušenje mirnih protesta.
Umjesto smirivanja, sistem ide u pravcu još veće represije. Javnost je nedavno ustala protiv predloga zakona koji bi uveo zakonsku „pretpostavku samoodbrane“ za policajce koji upotrijebe vatreno oružje. Kritičari, sindikati sudija i Ujedinjene nacije upozoravaju da bi ovaj zakon policajcima praktično dao „dozvolu za ubijanje“, prebacujući teret dokazivanja na žrtve i njihove porodice. Time bi se zacementirala potpuna nekažnjivost policije u zemlji u kojoj se društveni gnjev ne rješava dijalogom, već brutalnom represijom.