Monocrystal, nekada jedan od najvećih svetskih proizvođača sintetičkog safira i važan dobavljač optičkih komponenti za ruske projektile i dronove, pokrenuo je postupak stečaja.
Monocrystal, nekada jedan od tri najveća svetska proizvođača sintetičkog safira i dobavljač optičkih komponenti koje se koriste u ruskim projektilima i dronovima, obavijestio je poverioce o nameri podnošenja zahtjeva za stečaj Arbitražnom sudu ruskog Stavropoljskog kraja, izvestio je Moskov tajms.
Kolaps proizvođača sa sedištem u Stavropolju, podružnice industrijske grupe Energomera, predstavlja jedan od najznačajnijih neuspjeha u ruskom odbrambeno-industrijskom lancu snabdevanja od početka rata u Ukrajini.
Riječ je o neuspjehu koji je direktna posledica spoja tri istovremena pritiska - ukrajinskih napada dronovima na proizvodne pogone, zapadnih sankcija koje su prekinule pristup sirovinama i izvoznim tržištima, kao i pada azijske potražnje koja je postala ekonomski oslonac kompanije nakon što se Evropa zatvorila, piše Difens blog.
Sintetički safir nije dragi kamen u klasičnom smislu nakita. Riječ je o materijalu koji nastaje uzgojem kristala aluminijum-oksida pri izuzetno visokim temperaturama u industrijskim pećima, procesu koji zahtjeva veliku preciznost i traje danima. Dobijeni materijal spada među najtvrđe supstance na Zemlji, providan je kroz širok raspon talasnih dužina i otporan na toplotu, ogrebotine i hemijsku koroziju.
Upravo zbog tih svojstava izuzetno je vredan u vojnim primenama. Sintetički safir koristi se kao zaštitni prozor preko optičkih glava za navođenje projektila, štiteći kameru za navođenje ili infracrveni detektor od aerodinamičkog zagrevanja i oštećenja tokom leta.
Takođe prekriva prozore laserskih daljinomera, štiti infracrvene senzore na dronovima i služi kao podloga za visokosnažne LED komponente i poluprovodničke uređaje koji se koriste u elektronici za navođenje.
Dizajner projektila koji ne može da nabavi sintetički safir dovoljne čistoće i optičkog kvaliteta ne može da izradi funkcionalnu glavu za navođenje, što znači da projektil ne može samostalno da pronađe cilj.
Godine 2022. Monokrystal je držao približno trećinu globalnog tržišta sintetičkog safira, udio koji je bio rezultat decenija ulaganja u peći za rast kristala, specijalizovane proizvodne procese i obučenu radnu snagu sa dubokim institucionalnim znanjem.
Proizvodi kompanije koristili su se ne samo u ruskim odbrambenim programima, već i u globalnoj potrošačkoj elektronici, posebno u zaštitnim staklima za kamere pametnih telefona i površine pametnih satova, tržištu kojim dominiraju Eplovi dobavljači i azijski proizvođači elektronike.
Upravo je taj civilni prihod omogućavao komercijalnu održivost Monokrystala u obimu u kojem je poslovao, jer odbrambeni ugovori sami po sebi nisu mogli da održe proizvodni volumen potreban za efikasan rad peći.
Prvi udarac nije došao od sankcija, već sa ukrajinskog ratišta. Ukrajinski napadi dronovima oštetili su proizvodne pogone Monokrystala u Šebekinu u ruskoj Belgorodskoj oblasti u maju i oktobru 2023. godine, pri čemu su oštećene proizvodne zgrade i spaljene električne trafostanice, prema izveštajima Militarnjija i Kijev independenta.
Zatim su u noći između 11. i 12. avgusta 2025. dronovi pogodili glavni proizvodni pogon Monokrystala u Stavropolju, izazvavši požare vidljive na snimcima koje su širili ruski nezavisni mediji.
Stavropolj, smješten oko 200 kilometara severno od granice sa Gruzijom na jugu Rusije, ranije se smatrao područjem van dometa rutinskih ukrajinskih operacija dronovima, ali je širenje ukrajinske kampanje napada dugog dometa dovelo industrijsko srce južne Rusije u zonu ciljeva.
Sankcije su dodatno pogoršale fizičku štetu na način koji se pokazao gotovo nemogućim za upravljanje. Zapadna izvozna ograničenja uvedena nakon ruske invazije punog obima u februaru 2022. odsjekla su Monokrystal od uvoznih smeša za poliranje i hemijskih prekursora potrebnih za industrijsku proizvodnju safira.
Peći za rast kristala mogu se obnoviti ili popraviti, ali specijalizovane hemikalije potrebne za završnu obradu i poliranje safira do optičkog kvaliteta mnogo je teže nabaviti od nesankcionisanih dobavljača u industrijskim količinama.
Gubitak evropskih kupaca, koji su ranije kupovali Monokrystalov safir za potrošačku elektroniku i industrijske primene, uklonio je prihod koji je subvencionisao odbrambenu proizvodnju kompanije. Ruski odbrambeni ugovori, koji se plaćaju u rubljama po državnim cijenama, nisu mogli da nadomeste prihode u stranoj valuti koje su donosile evropske komercijalne prodaje.
Finansijska slika krajem 2025. pokazuje kompaniju koja je tri godine neprekidno finansijski propadala. Kratkoročne obaveze premašile su kratkoročnu imovinu za 50,6 miliona dolara. Ukupna imovina smanjila se tokom godine sa 215,5 miliona na 182,5 miliona dolara.
Kratkoročni krediti dostigli su 70,7 miliona dolara, dok je dugoročni dug premašio 129 miliona dolara. Broj zaposlenih gotovo se prepolovio - sa 1.087 zaposlenih 2022. godine na 524 u 2025, dok je uprava pokušavala da smanji troškove dovoljno brzo da predupredi finansijski kolaps. Nije bilo dovoljno brzo.
Ruski analitičari smatraju da Monokrystal vjerovatno neće biti potpuno likvidiran, već restrukturiran kroz promenu vlasništva, državni otkup ili prodaju dijela poslovanja.
Kompanija poseduje specijalizovano znanje i tehnologiju za proizvodnju sintetičkog safira koje se ne može brzo nadomestiti. Ako se njeni proizvodni kapaciteti izgube, Rusija bi mogla da ostane bez ključnih optičkih komponenti za projektile i dronove.
Kolaps Monokrystala neće odmah zaustaviti rusku proizvodnju oružja jer će deo zaliha ostati u lancu snabdijevanja, ali dodatno opterećuje sistem koji je već pod pritiskom sankcija i iscrpljivanja.
Fabrika dronova može da se obnovi za nekoliko mjeseci, ali proizvodna linija sintetičkog safira svetske klase ne može. Upravo tu asimetriju ukrajinska kampanja napada dugog dometa pokušala je da iskoristi, a stečajni zahtjev Monokrystala predstavlja konkretan dokaz takvog efekta.