Nova drama u vazduhu: Avion sa 306 putnika poslao signal za otmicu

Avion Er Indije preusmjeren je u Džajpur nakon emitovanja koda 7500, što ukazuje na moguću otmicu. Svi putnici su bezbjedni.

Let je obavljao avion Boeing 787-9. Nakon slijetanja u Džajpur, grad u indijskoj saveznoj državi Radžastan, letjelica je premještena na izdvojenu poziciju radi bezbjednosnog pregleda. Putnici su, uz nadzor nadležnih službi, napustili avion i prebačeni u terminal, piše Telangana Today.

Direktor aerodroma „Čaran Sing“ izjavio je da preliminarne informacije ukazuju na mogućnost da je pilot greškom aktivirao signal. Istraga je u toku, tako da uzrok incidenta još nije zvanično potvrđen.

Podsjetimo, putnički avion koji je letio sa grčkog ostrva Krf prema Nirnbergu u Njemačkoj juče je izazvao veliku bezbjednosnu uzbunu nakon što je tokom leta emitovao transponderski kod 7500, koji označava otmicu aviona ili drugi oblik nezakonitog ometanja. Hrvatska je podigla borbeni avion Rafale kako bi presreo i identifikovao letjelicu, dok je njemačko ratno vazduhoplovstvo aktiviralo dva aviona Eurofighter. Putnički avion je na kraju bezbjedno sletio, a kompanija Corendon Airlines Europe saopštila je da je do emitovanja koda došlo zbog problema sa radio-komunikacionim sistemom.

Incident se dogodio tokom leta aviona Boeing 737-800 na liniji Krf–Nirnberg. Situacija je postala ozbiljna nakon što je iz pilotske kabine emitovan kod 7500, a kontrola leta potom nije uspjela da uspostavi radio-vezu sa posadom.

Prema saopštenju hrvatskog Ministarstva odbrane, hrvatski Rafale poletio je po naređenju Združenog vazdušnog komandnog centra u Torehonu, u Španiji, koji je civilni avion označio kao moguću prijetnju.

Hrvatski borbeni avion presreo je putnički avion u 11.02 časa, iznad područja Korenice. Pilot Rafalea vizuelno je identifikovao letjelicu i uspostavio radio-vezu sa njom. Nakon toga, hrvatski lovac pratio je putnički avion do izlaska iz hrvatskog vazdušnog prostora, odnosno do ulaska u slovenački vazdušni prostor, u 11.20 časova.

U međuvremenu je reagovala i Njemačka. Dva borbena aviona Eurofighter poletjela su iz vazduhoplovne baze Nojburg i pratila putnički avion do njegovog odredišta. Aerodrom u Nirnbergu privremeno je obustavio operacije iz predostrožnosti, ali je vazdušni saobraćaj kasnije normalizovan.

Avion je bezbjedno sletio u Nirnberg. Nemačka policija saopštila je da nema opasnosti, dok je avio-kompanija navela da je uzrok incidenta bio problem sa radio-komunikacionim sistemom.

Šta je kod 7500 i zašto izaziva uzbunu?

Kod 7500 jedan je od tri najvažnija transponderska koda za vanredne situacije u civilnom vazduhoplovstvu. Pilot ga unosi u transponder, uređaj koji omogućava kontroli leta da identifikuje avion i dobije podatke o njegovom letu.

Kodovi imaju sledeća značenja:

• 7500 – otmica aviona ili drugo nezakonito ometanje.
• 7600 – gubitak radio-veze.
• 7700 – opšta vanredna situacija, poput ozbiljnog tehničkog problema.

Kada se na radarskim sistemima pojavi kod 7500, kontrola leta pokreće propisane bezbjednosne procedure. Uobičajeno je da se provjeri da li je kod unet namjerno, ali ako pilot ne odgovara na pozive ili okolnosti ne omogućavaju pouzdanu potvrdu, situacija se tretira kao moguća otmica.

To ne znači da je avion zaista otet. Kod je upozorenje koje nadležnim službama ukazuje na moguću opasnost i zahteva hitnu proveru. Upravo zato je današnji incident izazvao reakciju vojske u Hrvatskoj i Nemačkoj.

Šta se dešava kada avion emituje kod 7500?

Nakon aktiviranja ovog koda, kontrola leta obavještava nadležne bezbjednosne i vojne službe. U zavisnosti od okolnosti, može doći do podizanja borbenih aviona radi presretanja i vizuelne identifikacije letjelice.

Piloti borbenih aviona pokušavaju da uspostave kontakt sa posadom putničkog aviona i utvrde da li se let odvija uobičajeno. Ako je potrebno, mogu da prate letjelicu, daju joj instrukcije i sprovedu je do određenog aerodroma.

Ukoliko avion ne odgovara na radio-pozive, odstupa od plana leta ili postoje drugi pokazatelji moguće prijetnje, nadležne službe nastavljaju da procjenjuju rizik. Reakcija zavisi od konkretnih okolnosti, a cilj je da se utvrdi šta se događa i zaštite putnici, posada i ljudi na zemlji.

Važno je naglasiti da kod 7500 sam po sebi ne znači da će avion biti prinudno prizemljen niti da će protiv njega biti upotrijebljeno oružje.

Šta države imaju pravo da urade u takvoj situaciji?

Prema međunarodnom vazduhoplovnom pravu, države imaju suverenitet nad vazdušnim prostorom iznad svoje teritorije. To znači da imaju pravo i obavezu da nadziru vazdušni saobraćaj i reaguju kada postoji sumnja da civilna letjelica predstavlja bezbjednosni rizik.

U slučaju sumnje na otmicu, država može da aktivira borbene avione, presretne letjelicu, izvrši vizuelnu identifikaciju, pokuša da uspostavi komunikaciju, prati avion i, u skladu sa važećim pravilima, zahtijeva da sleti na određeni aerodrom.

Države takođe mogu da preduzmu mjere za zaštitu aerodroma i privremeno ograniče ili obustave vazdušni saobraćaj ukoliko procijene da postoji opasnost.

Međutim, postoje jasna ograničenja. Član 3 bis Čikaške konvencije o međunarodnom civilnom vazduhoplovstvu propisuje da države moraju da se uzdrže od upotrebe oružja protiv civilnih aviona u letu, kao i da se tokom presretanja ne smiju ugroziti životi ljudi u avionu niti bezbjednost letjelice. Presretanje zato mora da se sprovodi uz poštovanje međunarodnog prava i propisanih bezbjednosnih procedura.

Incident završen bezbjednim sletanjem

U slučaju leta sa Krfa za Nirnberg, kod 7500 i gubitak radio-veze pokrenuli su bezbjednosne procedure, uključujući angažovanje hrvatskog Rafalea i nemačkih Eurofightera. Iako se u početku postupalo kao da postoji moguća otmica, avion je bezbjedno stigao na odredište.

Prema objašnjenju avio-kompanije, uzrok je bio problem sa radio-komunikacionim sistemom, a ne stvarna otmica.

(MONDO)