Ako se lideri Kine i Sjedinjenih Američkih Država sastanu u Pekingu sredinom maja, pažnja će biti usmjerena na Caija Ćija, visokog kineskog zvaničnika koji sjedi odmah desno od Si Đinpinga i važi za jednog od najmoćnijih ljudi u Kini.
Ako se lideri Kine i Sjedinjenih Američkih Država sastanu u Pekingu sredinom maja, kako je planirano, obratite pažnju na visokog, sijedog čovjeka koji će sjedjeti odmah desno od Si Đinpinga. Cai Ći mogao bi biti druga najmoćnija osoba u Kini.
Kao desna ruka predsjednika Sija, i u donošenju odluka i prema rasporedu sjedenja, Cai ima uvid u gotovo sva područja politike i pristup brojnim tajnama Komunističke partije.
To ga čini osobom od velikog interesa za američke zvaničnike i brojne druge strane vlade. Istovremeno, s obzirom na sklonost predsjednika Sija da marginalizuje, pa i ukloni čak i svoje najbliže saveznike, njegova budućnost nije sigurna.
Cai, koji Sija poznaje više od tri decenije, formalno zauzima peto mjesto među sedam članova Stalnog odbora Politbiroa, najvišeg partijskog tijela. Ipak, prvi je u više od četrdeset godina koji istovremeno vodi moćnu stranačku Glavnu kancelariju.
To znači da djeluje kao šef kabineta predsjednika Sija, kontrolišući njegov raspored, kao i ljude i informacije koje do njega dolaze. Često je i fizički prisutan uz Sija, redovno ga prati na putovanjima unutar Kine i u inostranstvu, pa čak i nadzire njegovu medicinsku njegu.
Zadužen za bezbjednost Sija
Cai Ći je takođe zadužen za ličnu bezbjednost Si Đinpinga kao čelnik Centralnog biroa garde, jedinice u civilu koja štiti (i pažljivo nadzire) sadašnje i bivše lidere. Ta funkcija je oduvek bila politički osjetljiva, a poslednjih godina postala je još više zbog čistki koje je Si od 2022. sproveo nad oko tridesetak generala.
Među njima je i general Džang Juksija, najviši kineski oficir, koji je u januaru stavljen pod istragu. Vjerovatno su upravo pripadnici Centralnog biroa garde učestvovali u njegovom privođenju, nakon što je optužen da se suprotstavio Sijevom autoritetu.
Uz sve to, Cai je i šef Centralnog sekretarijata, tijela koje sprovodi odluke rukovodstva i upravlja svakodnevnim radom partijskog aparata. To mu daje nadzor nad brojnim oblastima.
Osim toga, smatra se da vodi partijsku komisiju zaduženu za sajber pitanja te da učestvuje u radu Komisije za nacionalnu bezbjednost, tajanstvenog tijela u kojem, prema svemu sudeći, učestvuju visoki policijski, obavještajni i vojni zvaničnici. Širina i dubina Caiovih ovlašćenja vrlo su neuobičajene u istoriji partije.
"To mu daje pristup ne samo osetljivim partijskim dokumentima, nego i bezbjednosnim službama, pa potencijalno i vojsci. Kad me ljudi pitaju: 'Šta bi se dogodilo kada bi Si sutra iznenada umro, a ne postoji plan nasljedstva, ko bi preuzeo vrh?', Cai Ći deluje kao očigledan odgovor", kaže Džonatan Czin, bivši analitičar za Kinu u CIA.
Čini se da danas ima čak i šira ovlašćenja od Li Ćijanga, koji kao premijer vodi Državni savet, odnosno vladu, i drugi je čovjek partije.
Ipak, moguće je da je Si svjesno oblikovao sadašnju strukturu moći kako bi uravnotežio Li Ćijangov uticaj i osigurao primat partije nad Državnim savetom, smatra Vu Guoguang, bivši politički savetnik kineskog rukovodstva, danas na Univerzitetu Stenford. "Drugi čovjek je uvijek najizgledniji kandidat da izazove velikog vođu", kaže on.
Siva eminencija
Šta god Si Đinping zapravo mislio, Cai Ći očigledno ima znatno aktivniju ulogu u diplomatiji nego njegovi prethodnici na čelu Centralnog biroa garde. Kao i oni, obično sjedi uz Sija na sastancima sa stranim liderima, kao što je bilo i tokom susreta sa Donaldom Trampom u Južnoj Koreji u oktobru.
Ali Cai se u poslednje vrijeme sastaje i samostalno sa stranim gostima, uključujući lidere Indije, Egipta i Turske. Godine 2024. susreo se i sa dvojicom američkih finansijera, Džonom Torntonom i Stivenom Švarcmanom, koji se ponekad smatraju neformalnim kanalima prema Siju.
Druga Trampova administracija takođe je pokušala da dogovori zaseban sastanak sa Caijem (za sada bez uspjeha). U Ujedinjenom Kraljevstvu je Cai prošle godine identifikovan kao važna figura u neuspjelom pokušaju britanske vlade da procesuira dvoje ljudi optuženih za špijunažu za Kinu.
Visoki britanski bezbjednosni zvaničnik tada je svjedočio da se jedan od optuženih 2022. sastao sa visokim kineskim liderom koji je 2017. postao partijski šef Pekinga, a pet godina kasnije ušao u Stalni odbor Politbiroa. Tom opisu odgovara jedino Cai.
Strani zvaničnici (kao i politički upućeni Kinezi) sada pomno prate signale o Caiovoj budućnosti. Već ima 70 godina i donedavno se očekivalo da će otići u penziju na sledećem partijskom kongresu 2027, koji se održava svakih pet godina.
Ali Si, koji sada ima 72 godine, prekršio je ustaljena pravila odlaskom u treći mandat 2022. i očekuje se da će tražiti i četvrti. Ipak, mogao bi da prisili Caija i druge visoke zvaničnike na povlačenje kako bi uveo "svežu krv" i spriječio da iko akumulira dovoljno moći da postane pretnja.