Narednih deset dana moglo bi da bude presudno za trgovinske odnose Evropske unije i Kine, dok Brisel pokušava da smanji rekordni trgovinski deficit koji je dostigao čak milijardu eura dnevno.
Evropski komesar za trgovinu Maroš Šefčovič otputovaće krajem ove nedelje u Peking na razgovore na visokom nivou, čiji je cilj uspostavljanje ravnoteže u trgovinskim odnosima Evropske unije i Kine i postizanje "opipljivih" rezultata uoči sastanka lidera EU sledeće nedelje.
Poslije višemjesečnih tenzija, odnosi Brisela i Pekinga ulaze u ključnu fazu. Evropska komisija je još ranije odredila oktobar kao rok za postizanje konkretnih rezultata sa Kinom.
Ulog za Evropsku uniju je veliki. Trgovinski deficit EU sa Kinom dostigao je rekordnih milijardu eura dnevno, dok evropski zvaničnici upozoravaju da novi talas kineske konkurencije stvara sve veći pritisak na industriju Unije i ugrožava hiljade radnih mesta.
U francusko-njemačkom dokumentu koji je u ponedeljak proslijeđen evropskim prijestonicama i predsjednici Evropske komisije Ursuli fon der Lajen upozorava se na ozbiljne posljedice.
"Ogroman industrijski šok pogađa sektore koji se nalaze u srcu evropskog industrijskog modela i imaju sistemski značaj, uključujući farmaceutsku, vazduhoplovnu, automobilsku i hemijsku industriju, kao i proizvodnju alatnih mašina", navodi se u dokumentu.
Brisel traži dogovor sa Pekingom
Poslije nekoliko nedelja razgovora evropskih i kineskih zvaničnika na tehničkom nivou, Šefčovič će u četvrtak i petak boraviti u Pekingu, gde će razgovarati sa kineskim ministrom trgovine Vang Ventaom.
Pregovori su pokrenuti u junu, a evropska strana želi da dobije ustupke Pekinga kojima bi trgovinski odnosi bili uravnoteženiji.
Jedno od ključnih pitanja je pristup kineske robe tržištu EU sa oko 450 miliona potrošača, dok Brisel istovremeno pokušava da zaštiti evropsku industriju od velikog priliva jeftinijih kineskih proizvoda.
"Danas gubimo hiljade radnih mjesta svake nedelje", rekao je evropski komesar za industriju Stefan Sežurne za Euronews prije tri nedelje.
Prema njegovim riječima, Evropska unija je samo tokom prošle godine izgubila oko 250.000 radnih mjesta u industriji.
Evropljani žele da obezbijede i stabilan izvoz retkih zemnih elemenata iz Kine, koji su od ključnog značaja za evropsku industriju. Peking je njihov izvoz ograničio tokom trgovinskog sukoba sa Sjedinjenim Američkim Državama 2025. godine.
Izvoz je kasnije nastavljen, ali postojeći dogovor važi samo do 10. januara 2027. godine.
Njemačka menja odnos prema Kini
Pristup država članica EU prema Kini počeo je da se mijenja nakon što je Njemačka, najveća ekonomija Unije, postala sve izloženija kineskoj konkurenciji.
Berlin se 2024. protivio evropskim carinama na jeftina kineska električna vozila, ali se posljednjih nedelja približio stavu Francuske, koja već duže zagovara oštrije mjere prema Pekingu.
Njemački kancelar Fridrih Merc i francuski predsjednik Emanuel Makron pozvali su u ponedeljak predsjednicu Evropske komisije Ursulu fon der Lajen da se postojeći trgovinski odbrambeni instrumenti EU koriste "u potpunosti".
Zatražili su i uspostavljanje "sveobuhvatnog okvira" sa novim pravnim instrumentima.
Među predlozima se nalazi novi mehanizam koji bi Evropskoj komisiji omogućio "odlučnu i sistemsku reakciju", uključujući mjere koje bi, ukoliko bude potrebno, mogle da dovedu do trenutnog prekida pristupa unutrašnjem tržištu EU, piše Euronews.
Evropska industrija traži oštrije mjere
Evropske kompanije sve glasnije traže odlučniju reakciju Brisela, uprkos mogućnosti da Kina odgovori kontramerama.
Industrija želi da EU ne samo zaštiti evropske proizvođače trgovinskim mjerama već i smanji zavisnost od Kine.
Peking je 2025. pokazao koliko ta zavisnost može da bude problematična kada je ograničio izvoz rijetkih zemnih elemenata i čipova koji su od ključnog značaja za automobilsku industriju.
Federacija njemačke industrije BDI upozorila je krajem septembra da "sistemska konkurencija sa kineskom ekonomijom sve više dovodi u pitanje otpornost otvorene socijalne tržišne ekonomije".
"Čak i ako smanjenje rizika nosi troškove, uključujući i kontramere, nečinjenje bi dugoročno bilo znatno skuplje u ekonomskom smislu i neodgovorno iz perspektive bezbjednosne politike", navodi BDI.
Evropska komisija je 29. septembra pokrenula konsultacije sa kompanijama iz EU kako bi pripremila nove mjere, uključujući mehanizam za diversifikaciju snabdijevanja u slučajevima kada zavisnost od jedne zemlje predstavlja rizik.
Kina ima jak adut u pregovorima
Pregovori Brisela i Pekinga, koji traju od juna, do sada nisu donijeli veći napredak.
Kina želi da zadrži pristup ogromnom evropskom tržištu, dok Evropska komisija pokušava da dogovori uvozne kvote za pojedine proizvode.
Međutim, Peking raspolaže veoma važnim pregovaračkim adutom zbog dominantne pozicije u proizvodnji i preradi rijetkih zemnih elemenata, neophodnih za evropsku zelenu tehnologiju, odbrambenu i automobilsku industriju.
Kina se već usprotivila predlogu Evropske komisije o "dobrovoljnim ograničenjima izvoza" električnih vozila.
"Kineski stav je dosledan. Svako rješenje između Kine i EU mora da obezbijedi ravnotežu interesa, bude u skladu sa pravilima STO i domaćim zakonima obe strane i u potpunosti uzme u obzir interese industrija obe strane", rekao je kineski portparol.
Da li prijeti trgovinski rat?
Tenzije između Evropske unije i Kine rastu, iako se obje strane za sada uzdržavaju od najagresivnijih poteza.
Još pre početka pregovora u junu, EU je predložila propise kojima bi kineskim kompanijama bio ograničen pristup evropskom tržištu, dok je Peking zaprijetio kontramerama.
Evropska komisija je od juna nastavila da pokreće istrage protiv kineskih proizvoda zbog sumnji na nepoštenu trgovinsku praksu, što je izazvalo nezadovoljstvo Pekinga.
Kina je tokom ljeta svojim kompanijama zabranila saradnju sa Briselom u pojedinim antimonopolskim istragama.
Istovremeno, prema navodima više izvora upoznatih sa situacijom, zemlje EU za sada odlažu pokretanje istrage u hemijskom sektoru koja bi mogla da dovede do uvođenja zaštitnih mjera, uključujući carine i kvote.
Kina je dodatno povećala pritisak uoči ključnih pregovora kada je u subotu pokrenula antidampinšku istragu protiv hemikalija iz Evropske unije zbog sumnje na damping p-nitrotoluena.
Taj potez uslijedio je nakon što je Evropska unija u septembru otvorila istragu o uvozu polivinil-hlorida iz nekoliko zemalja, među kojima je i Kina.