Francuski diplomatski manevar radi razmjene zarobljenika i slovački stav izazvali su duboke podjela u Evropskoj uniji, stavljajući u centar zbivanja čovjeka čije se bogatstvo procjenjuje na više od 14 milijardi dolara.
Najnoviji diplomatski sukob unutar Evropske unije stavio je u sam centar pažnje jedno od najuticajnijih imena ruskog biznisa - Ališera Usmanova.
Pitanje obnove paketa sankcija protiv skoro 3.000 pojedinaca i entiteta povezanih sa Rusijom dovelo je do zastoja u Briselu, nakon što je Letonija blokirala konačnu listu.
Povod za blokadu bio je zahtjev Francuske i Slovačke (kojima se pridružio i Luksemburg) da se sa liste sankcija uklone rusko-uzbekistanski tajkun Ališer Usmanov i rusko-izraelski milijarder Mihail Fridman.
Dok Pariz ukidanje mjera protiv Usmanova opravdava "razlozima nacionalne bezbjednosti" - što se diplomatski povezuje sa potencijalnom razmjenom zatvorenika u kojoj učestvuju dva francuska državljanina (uključujući čovjeka optuženog za špijunažu u Azerbejdžanu) - Kijev i istočne članice EU oštro se protive ovom potezu.
Ukrajinski ministar spoljnih poslova Andrij Sibiha poručio je da bi brisanje oligarha poslalo potpuno pogrešan signal Moskvi. Ovaj diplomatski manevar otvorio je pitanje ko je zapravo Ališer Usmanov (73), kolika je njegova moć i zbog čega je njegova sudbina postala predmet visoke geopolitičke trgovine.
Ko je Ališer Usmanov i koliko je bogat?
Ališer Usmanov je rusko-uzbekistanski poslovni magnat, rođen 1953. godine u Uzbekistanu u tadašnjem Sovjetskom Savezu. Svoju karijeru i prva bogatstva počeo je da gradi još krajem 1980-ih godina kroz zadrugu "Agroplast", koja se bavila proizvodnjom plastičnih kesa.
Nakon raspada SSSR-a, Usmanov se pozicionirao u sektoru investicija, finansija i metalske industrije, naglašavajući da za razliku od mnogih drugih oligarha nije direktno učestvovao u privatizaciji državne imovine 1990-ih, već da je svoju imperiju gradio postepeno.
Prema procjenama magazina "Forbs", neto bogatstvo Usmanova iznosi oko 14,1 milijardu dolara, što ga svrstava u sam vrh najbogatijih ljudi u Rusiji i među 250 najbogatijih pojedinaca na svijetu.
Poslovno carstvo
Usmanov je osnivač i ključni akcionar konglomerata USM Holdings. Njegov poslovni otisak obuhvata strateške sektore ruske i globalne ekonomije:
- Rudarstvo i metalurgija: Usmanov kontroliše Metaloinvest, jednog od najvećih svjetskih proizvođača i dobavljača rude gvožđa i gvožđanih proizvoda. Takođe drži udio u projektu Udokan Copper, koji razvija jedno od najvećih nalazišta bakra na svijetu
- Telekomunikacije i mediji: Suvlasnik je vodećeg ruskog mobilnog operatera MegaFon. Pored toga, vlasnik je uticajne medijske kuće i lista "Komersant"
- Tehnološke investicije: Usmanov je bio među prvim globalnim investitorima koji su prepoznali potencijal vodećih tehnoloških giganta, ulažući rano u kompanije kao što su Facebook, Twitter, Alibaba i Xiaomi. U Rusiji je dugo kontrolisao Mail.ru Group (danas VK)
- Sport i međunarodni uticaj: Godinama je bio prisutan u engleskom fudbalu kao značajan akcionar londonskog Arsenala (sve dok 2018. nije prodao svoj udeo Stenu Krenkeu), dok su njegove kompanije sponzorisale Everton. Bio je i dugogodišnji predsjednik Međunarodne mačevalačke federacije (FIE)
Odnos sa Vladimirom Putinom i ostalim oligarsima
Usmanov se u međunarodnim krugovima smatra jednim od najodanijih "sistemskih oligarha" Kremlja. Njegov odnos sa predsjednikom Vladimirom Putinom i državnim vrhom Rusije ima duboke korijene.
Od 2000. do 2014. godine, Usmanov je bio na čelu kompanije Gazprom Investholding (kćerke firme državnog giganta Gazproma), gdje je vodio poslove preuzimanja i upravljanja imovinom za račun države. Time je dokazao sposobnost da služi interesima ruske države čuvajući istovremeno sopstveni privatni kapital.
Blisko je povezan sa bivšim predsjednikom i premijerom Dmitrijem Medvedevim, kao i sa partnerima poput Vladimira Skoča i Farhada Moširija.
Iako Usmanov u javnosti ističe da je poslovan čovjek i da se ne miješa direktno u politiku, njegovi potezi uvijek su pratili liniju Kremlja. Poznat je slučaj iz 2011. godine kada je smijenio urednike u listu "Komersant" zbog objavljivanja kritičkih sadržaja o izborima i Putinu, što su novinari ocijenili kao otvorenu cenzuru.
Uloga u ratu u Ukrajini i razlog za sankcije
Nakon početka sveobuhvatne ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, Evropska unija, SAD, Velika Britanija i Ukrajina stavile su Usmanova na listu sankcija. Zvanični Brisel ga je označio kao oligarha sa posebno bliskim vezama sa Vladimirom Putinom.
Njegova uloga u ratnim okolnostima direktno je povezana sa ekonomskom moći njegovih industrijskih giganata:
- Finansiranje i snabdijevanje industrije: Metaloinvest i povezani rudarski sektori predstavljaju kičmu ruske teške industrije i značajan izvor prihoda za ruski budžet, koji direktno finansira ratne napore
- Kritična infrastruktura: Sektori poput telekomunikacija (MegaFon) predstavljaju strateške elemente državne infrastrukture
- Sistemska podrška režimu: Zapadne vlade smatraju da oligarsi poput Usmanova pružaju ključni finansijski i ekonomski oslonac Putinovom režimu
Zbog sankcija, Usmanovu su u Evropi zamrznuta brojna imanja, vile, luksuzna jahta Dilbar, kao i finansijski računi. Zbog svega navedenog, diplomatska bitka u Briselu oko ukidanja sankcija Usmanovu nije samo tehničko pitanje.
Usmanov predstavlja simbol ruske ekonomske elite povezane sa vrhom vlasti u Moskvi, pa bi njegovo potencijalno skidanje sa crne liste predstavljalo presedan u politici pritiska na Kremlj.
(Blic/Mondo)