Ova rimska čuda svjedoče o moći drevne imperije: Nadživjela su vladare, postala tvrđave i simboli vječnog carstva

Rim, srce Rimskog carstva od 27. godine prije nove ere do 476. godine nove ere, bio je domaćin nekim od najmonumentalnijih građevina na svijetu. Od arena do hramova, mnoge od ovih građevina opstale su do danas zahvaljujući restauraciji, prenamjeni i kreativnoj adaptaciji. Ovo su pet antičkih rimskih spomenika koji su preživjeli put od carskih vremena do savremenih turističkih atrakcija.

Zamak Svetog Anđela

Posmatrajući ovaj prelijepi zamak, moglo bi se pomisliti da je Zamak Svetog Anđela bio srednjovekovna tvrđava prije nego što je postao muzej kakav je danas. Iako je tokom srednjeg vijeka zaista služio kao tvrđava, mnogo je stariji - sagrađen je oko 135. godine nove ere za vrijeme cara Hadrijana kao monumentalni mauzolej namijenjen njemu i njegovoj porodici.

Glavni arhitekta grobnice bio je Dekrijan, koji je inspiraciju pronašao u Avgustovom mauzoleju (koji se i danas može posetiti), a posredno i u grobnici Aleksandra Velikog. Ovakvo ugledanje na ranije monumentalne građevine bilo je uobičajeno u starom Rimu jer je simbolizovalo kontinuitet sa velikim vladarima prošlosti, piše The collector.

U Zamku Svetog Anđela kasnije su sahranjeni brojni carevi i njihove supruge, među njima Marko Aurelije i Karakala, iako se njihovi posmrtni ostaci danas više ne nalaze tamo.

Nakon pada Zapadnog rimskog carstva 476. godine, strateški položaj građevine na rijeci Tibar i njena masivna konstrukcija učinili su je prirodnim odbrambenim uporištem papstva. Tokom vjekova pretvorena je u tvrđavu. Danas se u njoj i dalje nalazi Paseto di Borgo, skriveni prolaz koji povezuje Vatikan sa zamkom. U Bazilici Svetog Petra može se vidjeti i krstionica napravljena od poklopca sarkofaga za koji se vjeruje da je možda pripadao Hadrijanu.

Zamak Svetog Anđela ukratko

• Izgrađen: 135. godine nove ere, za vrijeme cara Hadrijana
• Prvobitna namjena: mauzolej za Hadrijana i njegovu porodicu
• Arhitektonska inspiracija: Avgustov mauzolej i grobnica Aleksandra Velikog
• Kasnija prenamjena: tvrđava papstva, povezana sa Vatikanom prolazom Paseto di Borgo
• Današnja namjena: muzej otvoren za javnost

Dioklecijanove terme

Rimska kupatila bila su važan dio svakodnevnog života širom carstva, služeći ne samo za kupanje i opuštanje već i kao društveni i politički centri. Dioklecijanove terme završene su 306. godine za vrijeme cara Dioklecijana. Bile su najveće carske terme ikada podignute, prostirući se na oko 11 hektara u Rimu.

Kompleks je obuhvatao tri glavne prostorije - frigidarijum (hladni dio), tepidarijum (mlaki dio) i kaldarijum (topli dio) - sa bazenima različitih temperatura. Oko njih nalazile su se teretane, svlačionice, biblioteke, kancelarije i vrtovi.

Djelovi termi danas su sačuvani u okviru Nacionalnog rimskog muzeja, a najbolje očuvani dio je Aula Oktagona (Osmougaona dvorana), za koju se vjeruje da je nekada bila manji frigidarijum. Nakon zatvaranja termi 537. godine, kompleks je više puta mijenjao namjenu: tokom 19. vijeka služio je kao gimnastička škola i sala za projekcije filmova, a 1928. godine u njemu je otvoren dio tada najvećeg planetarijuma u Evropi. Dio metalne konstrukcije iz tog perioda sačuvan je i danas.

Centralni frigidarijum u 16. vijeku pretvoren je u Baziliku Svete Marije od Anđela i Mučenika prema projektu Mikelanđela. Uprkos baroknom enterijeru i renesansnim umetničkim djelima, posjetioci i dalje mogu da vide originalnu kupolu nekadašnje hladne sale, što svjedoči o Mikelanđelovoj vještini prilagođavanja antičkih građevina.

Dioklecijanove terme ukratko

• Izgrađene: 306. godine nove ere, za vreme cara Dioklecijana
• Prvobitna namjena: najveće javne carske terme, društveni i politički centar
• Glavne celine: frigidarijum, tepidarijum, kaldarijum, palestra, biblioteke, kancelarije i vrtovi
• Kasnija prenamjena: planetarijum i renesansna crkva
• Današnja namjena: muzej i Bazilika Svete Marije od Anđela i Mučenika

Hram božanskog Hadrijana

U ranom Rimskom carstvu preminuli carevi često su proglašavani bogovima, a dio tog procesa bilo je i podizanje hramova u njihovu čast. Car Hadrijan, koji je preminuo 138. godine, bio je jedan od njih. Njegov naslednik Antonin Pije posvetio mu je hram 145. godine na području Kampusa Marcijusa, nedaleko od Panteona.

Veći dio originalnog hrama danas je uništen. Ipak, sa sjeverne strane sačuvano je 11 od prvobitnih 38 stubova, visokih po 15 metara. Očuvan je i deo originalnog zida, iako je mermerna fasada nestala. Nakon pada Rimskog carstva hram je jedno vrijeme pogrešno identifikovan kao Neptunov hram ili bazilika.

Papa Inoćentije XII angažovao je 1695. godine arhitektu Karla Fontanu da na tom mjestu podigne papinsku palatu, uklapajući preostale djelove hrama u novu građevinu. Tokom tridesetih godina 19. vijeka objekat je postao sjedište rimske berze. Danas služi kao konferencijski i višenamenski centar Privredne komore Rima, dok antička fasada podsjeća na slavnu imperijalnu prošlost grada.

Hram božanskog Hadrijana ukratko

• Izgrađen: 145. godine nove ere, za vrijeme Antonina Pija
• Prvobitna namjena: hram posvećen oboženom caru Hadrijanu
• Glavne karakteristike: prvobitno 38 stubova, danas sačuvano 11
• Kasnija prenamjena: dio papinske palate, potom rimske berze
• Današnja namjena: konferencijski i višenamjenski centar Privredne komore Rima

4. Koloseum

Flavijevski amfiteatar, poznatiji kao Koloseum, završen je 80. godine nove ere i bio je najveći amfiteatar u Rimskom carstvu. Izgradili su ga carevi Vespazijan i Tit kako bi obnovili ugled Rima nakon građanskog rata 69. godine i pokazali moć nove flavijevske dinastije.

Koloseum je širom svijeta poznat po gladijatorskim borbama, javnim pogubljenjima i simulacijama pomorskih bitaka. Međutim, finansijske teškoće i politička nestabilnost vremenom su dovele do gašenja ovih spektakala i zapuštanja građevine.

Poslednja borba održana je 523. godine. Nakon toga Koloseum je bio napušten, korišćen kao groblje, a njegovi hodnici i prostorije pretvarani su u radionice, prodavnice, štale i male kuće sve do 12. veka. Stanovnici su čak odnosili kamen sa građevine kako bi ga koristili za nove objekte.

Oko 1200. godine porodica Frangipani pretvorila je Koloseum u tvrđavu, povezujući ga tunelima sa svojim drugim posjedima. Sredinom 13. vijeka papa Inoćentije IV preuzeo je kontrolu nad lokalitetom u ime Katoličke crkve. Tokom narednih vjekova pokretani su različiti projekti - bolnica, fabrika vune, arena za borbe bikova i kapele - ali većina nije zaživjela.

Koloseum je ponovo napušten sve do 1749. godine, kada ga je papa Benedikt XIV proglasio svetilištem hrišćanskih mučenika. Iskopavanja i restauracije tokom 19. i 20. vijeka pretvorile su ga u muzej i jednu od najposjećenijih arheoloških lokacija na svijetu.

Koloseum ukratko

• Izgrađen: 80. godine nove ere
• Graditelji: carevi Vespazijan i Tit
• Prvobitna namjena: gladijatorske borbe, pogubljenja i javni spektakli
• Kasnije prenamjene: groblje, tvrđava, stambeni i poslovni prostor
• Današnja namjena: muzej i jedna od najpoznatijih svjetskih znamenitosti

5. Panteon

Smješten u srcu savremenog Rima, Panteon je jedna od najpoznatijih i najposjećenijih gradskih znamenitosti. Njegovo ime znači "svih bogova", što odražava njegovu prvobitnu namjenu kao hrama posvećenog svim božanstvima rimske mitologije.

Panteon je 27. godine prije nove ere podigao Marko Agripa, vojskovođa, arhitekta i bliski saradnik cara Avgusta. Agripa je u hram postavio statue bogova poput Venere, Marsa i Jupitera, dok su statue njega i Avgusta bile postavljene ispred građevine.

Hram je dugo služio za javno bogosluženje, ali je veliki dio njegove rane istorije izgubljen zbog požara i udara groma. Nakon pada Rimskog carstva, Panteon je postao prvi rimski hram pretvoren u hrišćansku crkvu. Dobio je ime Crkva Svete Marije i Mučenika, a paganske statue uklonjene su ili zamijenjene hrišćanskim figurama. Papa je takođe naredio da se posmrtni ostaci hrišćanskih mučenika prenesu iz katakombi u crkvu.

Panteon i danas funkcioniše kao crkva. Istovremeno je i mjesto vječnog počinka brojnih značajnih ličnosti italijanske istorije, među kojima su kralj Vitorio Emanuel II, njegov sin Umberto I, Umbertova supruga Margarita, kao i čuveni renesansni umjetnik Rafael.

Panteon ukratko

• Izgrađen: 27. godine prije nove ere, podigao ga Marko Agripa (obnovljen između 118. i 125. godine za vrijeme Hadrijana)
• Prvobitna namjena: hram posvećen svim rimskim bogovima
• Kasnija prenamjena: pretvoren u hrišćansku crkvu između 608. i 613. godine
• Sačuvane karakteristike: mermerna dekoracija, kupola i hrišćke grobnice
• Današnja namjena: crkva i mauzolej znamenitih ličnosti, uključujući Rafaela i italijanske kraljeve