Naučnici okupljeni oko projekta CETI prvi put su detaljno dokumentovali porođaj ulješur u divljini, otkrivajući da ove inteligentne životinje međusobno sarađuju i pomažu majci i mladuncu.
U početku, istraživači na brodovima nisu mogli da shvate šta zapravo gledaju u talasima ispod sebe. Grupa od 11 ulješura (jedan od najvećih kitova zubana) bila je zbijena na površini, neobično mirna, povremeno roneći plitko.
Posle otprilike sat vremena, životinje su počele da se trzaju, a voda se obojila u crveno od krvi. Istraživači su pomislili da je u pitanju problem, možda napad ajkule. Međutim, bilo je nešto sasvim drugo. Iznenada se pojavila dvanaesta, znatno manja jedinka, koju su ostali kitovi podigli na površinu kako bi mogla da udahne vazduh.
Ovaj događaj, analiziran u dvije studije objavljene u četvrtak u časopisima Science i Scientific Reports, predstavlja najnoviji dokaz u sve većem broju istraživanja koja pokazuju da ljudi nisu jedina vrsta u kojoj majke dobijaju pomoć tokom i nakon porođaja.
"Ne bih rekao da su to babice ili doule u našem ljudskom smislu, ali je svakako postojala pomoć i podrška, i za majku i za mladunče", rekao je Alaa Maluf, jedan od autora studije i stručnjak za mašinsko učenje i robotiku u okviru projekta CETI, neprofitne istraživačke grupe za kitove koja je zabilježila i analizirala ovaj porođaj.
Zanimljivo je da polovina kitova koji su prisustvovali nije bila u srodstvu sa majkom. To je za naučnike značajno jer ukazuje na to da društvena uzajamnost, a ne samo potreba za očuvanjem genetske linije, može igrati važnu ulogu.
O porođaju u divljini kod većine životinja zna se relativno malo, jer se takvi događaji rijetko viđaju van zatočeništva, koje u velikoj mjeri mijenja ponašanje.
Mnoge društvene životinje, poput lavova i šimpanzi, traže osamu kako bi se porodile. Naučnici vjeruju da je to delom način da se izbjegne agresija mužjaka prema mladuncima.
Dugo se smatralo da su ljudi jedina vrsta koja dobija pomoć pri porođaju. Ljudski porođaj je izuzetno složen zbog građe karlice i veličine bebine glave.
"Jedna stvar koju smo naučili jeste da kad god kažemo da je nešto jedinstveno za ljude, ubrzo se pokaže da nije tako“,"rekla je Venda Trevatan, biološka antropološkinja i profesorka emerita na Univerzitetu države Novi Meksiko, koja proučava porođaj.
Danas su naučnici zabilježili primere životinja koje pružaju zaštitu i pomoć majkama tokom porođaja kod više vrsta, uključujući neke primate, delfine pa čak i glodare.
Kod kitova, čini se da su vrste sa balenama uglavnom usamljenije tokom porođaja i da majka sama podiže mladunče na površinu kako bi udahnulo, rekao je Dejvid Gruber, morski biolog i vođa projekta CETI. Međutim, kod nekih vrsta sa zubima, poput ulješura, porođaj je kolektivno iskustvo.
Ulješure, nekada intenzivno lovljene zbog ulja i proslavljene romanom "Mobi Dik", bile su ozbiljno ugrožene komercijalnim kitolovom i danas se vode kao ranjiva vrsta. Projekat CETI fokusira se upravo na njih, sa ambicioznim ciljem da uz pomoć veštačke inteligencije dešifruje njihove klikove i prevede ih na ljudski jezik.
Neki stručnjaci osporavaju samu ideju, smatrajući da sekvence klikova, takozvane kode, više liče na muziku nego na riječi koje se mogu prevesti. Ipak, projekat je okupio impresivan tim naučnika iz različitih oblasti, od morske biologije i mašinskog učenja do lingvistike i kriptologije.
Tokom 2024. godine objavili su nalaze o "fonetskom alfabetu ulješura". Skraćenica CETI znači Inicijativa za prevođenje kitova, a naziv je inspirisan projektom SETI, koji se bavi potragom za vanzemaljskim životom.
Porođaj koji su dokumentovali dogodio se u julu 2023. godine kod obale Dominike u Karipskom moru. Zahvaljujući savremenoj tehnologiji, zabilježen je dronovima iz vazduha, akustičnim snimačima u vodi i fotografijama sa brodova, što je naučnicima omogućilo detaljnu analizu.
Šejn Gero, morski biolog iz projekta, koji proučava ove kitove još od 2005. godine, identifikovao je jedinke i rekonstruisao njihove porodične veze.
Kitovi se rađaju repom napred, što ima smisla jer ne mogu da dišu pod vodom. U trenutku koji je Gero opisao kao pravo čudo, Raunder se okrenula dok su repne peraje mladunca izbijale na površinu, što je dron uspio da zabilježi. Porođaj je završen 34 minuta kasnije.
Studija objavljena u časopisu Science koristila je mašinsko učenje kako bi kvantifikovala događaj i analizirala da li su raspored, orijentacija i fizički kontakt među kitovima statistički značajni ili slučajni.
Utvrđeno je da su se kitovi tokom porođaja orijentisali prema majci, a nakon toga prema mladuncu. Mladi ulješuri ne mogu odmah efikasno da plivaju, pa je ključna grupa jedinki, Raunder, njena sestra Aurora i mlada nesrodna jedinka Arijel, najviše vremena provela podižući mladunče.
Ipak, svaki kit u grupi je u nekom trenutku imao ulogu "glavnog pomagača", uključujući i jedinog mužjaka, adolescenta po imenu Alan, koji je već bio na pragu napuštanja grupe i prelaska u usamljenički život, kakav je tipičan za mužjake ove vrste. Ipak, pojavio se na porođaju.
Mladunče je rijetko ostajalo bez kontakta, a najčešće su ga istovremeno dodirivala najmanje dva kita. Prema sažetku rada, analiza tima ukazuje da je jedna ženka iz porodice imala vodeću ulogu u pružanju pomoći prije samog porođaja.
U radu se opisuje blizina te jedinke, Lejdi Orakl, prema Raunder, a snimci drona prikazuju kako se kreće zajedno s njom dok mladunče izlazi. Ipak, dodatni dokazi o pomoći pre porođaja nisu detaljno razrađeni.
Druga studija, objavljena u časopisu Scientific Reports, analizirala je glasovne signale tokom događaja. Naučnici su uočili promene u obrascima klikova, njihovom trajanju i učestalosti u različitim fazama.
"Izuzetno je značajno što je ovo rijetko zapažanje porođaja ulješura tako detaljno dokumentovano, posebno kada je riječ o reakciji drugih jedinki na dolazak novog mladunca", rekla je Filipa Brejks, bihejvioralna ekologinja i morska biologinja, koja nije učestvovala u istraživanju.
"Posebno je zanimljivo to što su istraživači zabeležili učešće jedinki iz inače odvojenih društvenih grupa. To ukazuje na slojevitu kombinaciju kulturnih i urođenih ponašanja koja zavise od konteksta i zaslužuju dalja istraživanja", dodala je.
Naučnici iz projekta CETI nastavljaju da analiziraju događaj, uključujući i druge vrste koje su bile prisutne, među njima i kratkoperajne kitove pilote.
Da li ih je privukla krv i mogućnost napada, radoznalost ili nešto treće, ostaje otvoreno pitanje. A kada je riječ o ulješurama, Maluf u svemu vidi i širu poruku.
"Osim naučnog značaja, ovo je i važna lekcija za nas ljude. U najranjivijim trenucima, važno je držati se zajedno i pomagati jedni drugima, umjesto da budemo jedni protiv drugih", rekao je.