Hamneijev sin, Modžtaba, smatra se potencijalnim naslednikom vrhovnog vođe. Njegova moć raste usred rata i političkih previranja u Iranu.
Modžtaba Hamnei, sin iranskog vrhovnog vođe Alija Hamneija, dugo se smatra kandidatom za poziciju sledećeg najvišeg vladara Irana – čak i prije nego što je izraelski napad ubio njegovog oca na početku rata prošle nedelje, iako nikada nije bio izabran niti imenovan na neku državnu funkciju.
Američke diplomate su decenijama mlađeg Hameneija nazivale "moći iza mantije", uprkos tome što je on tajanstvena figura unutar Islamske Republike, piše France24.
Iako Modžtaba Hamnei nije viđen u javnosti od subote, kada je izraelski vazdušni napad na kancelarije vrhovnog vođe usmrtio njegovog 86-godišnjeg oca i njegovu suprugu Zahru Hadad Adel, vjeruje se da je i dalje živ.
Vjerovatno se skriva dok američki i izraelski vazdušni udari nastavljaju da pogađaju Iran, iako državni iranski mediji nisu izvestili o njegovom boravištu.
Sada, kada se njegov otac i supruga među tvrdolinijašima smatraju mučenicima u ratu protiv Amerike i Izraela, verovatno je porasla njegova podrška među u 88-članoj Skupštini stručnjaka, koja bira sledećeg vrhovnog vođu zemlje.
Iranski vrhovni vođa nalazi se u središtu složenog sistema podele vlasti šiitske teokratije i ima konačnu riječ o svim državnim pitanjima. On je vrhovni komandant vojske i paravojne Revolucionarne garde.
Sledeći vrhovni vođa preuzeće kontrolu nad iranskom vojskom i zalihama visoko obogaćenog uranijuma koji bi mogao biti upotrebljen za izgradnju nuklearnog oružja – ukoliko tako odluči.
On će takođe preuzeti vlast usred američko-izraelskog rata koji nastoji da eliminiše iransku nuklearnu prijetnju i vojnu moć, nadajući se pritom da će iranski narod ustati protiv teokratskog režima.
Teokratska dinastija
Ime Modžtabe kruži kao moguće rešenje za naslednika njegovog oca, uprkos paradoksu potencijalne teokratske dinastije koja bi vladala republikom izgrađenom u suprotnosti sa naslednom monarhijom dinastije Pahlavi.
Među ostalim kandidatima za vođstvo pominju se Alireza Arafi, član tročlanog tijela koje trenutno deluje kao privremeno rukovodstvo, Mohamad Mehdi Mirbagheri, predstavnik najkonzervativnijeg krila šiitskog sveštenstva, i Hasan Homeini, unuk Ruhola Homeinija.
Rođen 1969. godine u gradu Mašhad, oko deset godina pre Islamske revolucije 1979. koja je zahvatila Iran, Hamenei je odrastao dok je njegov otac agitovao protiv šaha Mohamada Reze Pahlavija.
Nakon pada šaha, porodica Hamnei preselila se u Teheran, glavni grad Irana.
Hamnei se borio u Iransko-iračkom ratu u jednoj jedinici iranske paravojne Revolucionarne garde, čiji su pojedini pripadnici kasnije zauzeli moćne obavještajne položaje unutar te formacije – vjerovatno uz podršku porodice Hamnei.
Nakon što je njegov otac postao vrhovni vođa 1989. godine, Modžtabe i njegova porodica ubrzo su dobili pristup milijardama dolara i poslovnoj imovini raspoređenoj širom Irana kroz brojne bonjade, odnosno fondacije finansirane iz državne industrije i druge imovine koja je nekada pripadala šahu.
"Sve su to spekulacije o nasledstvu Hameneija, ali sin se smatra favoritom"
Njegova sopstvena moć rasla je uporedo s očevom, radeći u središtu kancelarije vrhovnog vođe, poznate kao "Bejt", u centru Teherana, kao "kombinacija ađutanta, povjerenika, čuvara hrama i tvorca kraljeva", prema organizaciji UANI.
U galeriji pogledajte fotografije Modžtabe Hamneija:
"Postoji vrlo malo transparentnosti u vezi s tim šta ‘Bejt’ radi, a njegove aktivnosti zasnivaju se na igri moći i patronatu", izjavio je 2022. godine za France 24 istoričar Džonatan Piron iz istraživačkog centra Etopia u Briselu.
"Modžtaba Hamnei nikada nije bio izabran; na tu poziciju postavio ga je njegov otac, koji je želeo da se okruži najlojalnijim saradnicima. Kritičari ga smatraju korumpiranom figurom koja ima koristi od svog položaja na čelu Kancelarije vrhovnog vođe jer je sin Alija Hameneija."
Hameneijevi kritičari takođe ističu njegov nedostatak teološkog znanja, budući da nosi samo titulu "hodžatoleslam" – srednji rang u šiitskoj hijerarhiji.
Prema iranskom ustavu, za pristup najvišoj funkciji potrebno je imati rang ajatolaha marje (odnosno "izvora oponašanja"), biti na čelu vjerske škole i imati dugogodišnje iskustvo u vjerskom podučavanju.
"Snažan vođa"
Tokom očeve vladavine, Hamnei je koristio blizinu vrhu vlasti da izgradi sopstvenu moć.
Američke diplomatske depeše koje je krajem 2000-ih objavio Vikiliks sugerisale su da je bio "glavni čuvar kapije" svog oca i da je stvarao sopstvenu bazu moći u zemlji.
Hamnei se "u režimu široko smatra sposobnim i odlučnim vođom i menadžerom koji bi jednog dana mogao naslijediti bar dio nacionalnog vođstva; moguće je da ga i njegov otac vidi u tom svetlu", navodi se u depeši iz 2008. godine, uz napomenu o njegovom nedostatku teoloških kvalifikacija i godinama.
"On je, međutim, zbog svojih vještina, bogatstva i nenadmašnih savezništava, prema navodima više insajdera iz režima, viđen kao vjerovatan kandidat za podijeljeno vođstvo Irana nakon očeve smrti, bilo da se to dogodi uskoro ili za više godina", stoji u depeši.
Sjedinjene Države su ga sankcionisale 2019. tokom prvog mandata američkog predsjednika Donalda Trampa zbog, kako je navedeno, rada na "unaprjeđivanju destabilizujućih regionalnih ambicija svog oca i represivnih domaćih ciljeva".
Nedavno je Hamnei tijesno sarađivao sa iranskom Revolucionarnom gardom koja je nasilno suzbijala masovne proteste u januaru, saopštilo je američko Ministarstvo finansija.
Istraga agencije Blumberg objavljena krajem januara pokazala je da je izgradio široku mrežu tajnih i unosnih investicija putem kupovine nekretnina preko paravan-kompanija u Londonu, Frankfurtu i Dubaiju.
(MONDO)