Program ekonomskog državljanstva uveden je sa ciljem privlačenja stranih investicija i podsticanja razvoja turizma, poljoprivrede i prerađivačke industrije, naročito u manje razvijenim opštinama.
Iako je Posebni program ulaganja od posebnog značaja za privredni i ekonomski interes Crne Gore formalno završen krajem 2022. godine, obrada zahtjeva i finansijske transakcije proistekle iz programa nastavile su se i nakon njegovog završetka, prenosi CdM.
Prema najnovijim podacima Agencije za investicije Crne Gore, do 31. jula 2026. godine podnijeta su ukupno 1.113 zahtjeva za sticanje crnogorskog državljanstva, dok je za 869 aplikacija već donijeto rješenje o prijemu u državljanstvo. Istovremeno, u razvojne turističke projekte uplaćeno je više od 251,2 miliona eura, dok je država od administrativnih taksi prihodovala 43,57 miliona eura, navodi se u dokumentu objavljenom na sajtu Vlade.
Program ekonomskog državljanstva uveden je sa ciljem privlačenja stranih investicija i podsticanja razvoja turizma, poljoprivrede i prerađivačke industrije, naročito u manje razvijenim opštinama.
Odluka o kriterijumima, načinu i postupku izbora lica koja mogu steći crnogorsko državljanstvo po ovom osnovu donijeta je u novembru 2018. godine, dok je javni poziv za kvalifikovanje projekata na Listu razvojnih projekata u oblasti turizma raspisan u februaru 2019. godine. Program je bio otvoren do 31. decembra 2022. godine, uz prvobitno ograničenje od najviše 2.000 rješenja o prijemu u državljanstvo.
„Od ukupno 1.113 pristiglih aplikacija, najveći broj odnosio se na posrednika Henley & Partners Government Services LTD Jersey – 531. Preko kompanije Arton Group GmbH Austrija pristiglo je 295 aplikacija, dok je preko Apex Capital Partners doo Podgorica podnijeto 287 zahtjeva“, piše u Vladinom dokumentu.
Prema podacima Agencije, za pet zahtjeva su, zaključno sa 31. julom 2026. godine, ispunjeni svi kriterijumi nakon sprovedene procedure, pa se oni nalaze u fazi odlučivanja pred Ministarstvom unutrašnjih poslova.
MUP je do sada donio rješenja o prijemu u crnogorsko državljanstvo za 869 zahtjeva.
Sa druge strane, 239 zahtjeva je odbijeno, uglavnom zbog negativnog mišljenja agenta za ocjenu međunarodne podobnosti ili zbog neispunjavanja propisanih kriterijuma. Jedan zahtjev još je u postupku kontrole prenosa sredstava kod ovlašćenog posrednika, dok kod revizora, prema izvještaju, nema zahtjeva koji čekaju mišljenje.
„239 zahtjeva je odbijeno zbog negativnog mišljenja agenta za ocjenu međunarodne podobnosti ili zbog neispunjavanja kriterijuma propisanih odlukom. Jedan zahtjev nalazi se u postupku kontrole prenosa sredstava kod ovlašćenog posrednika, dok kod revizora, prema izvještaju, nema podnesenih zahtjeva za mišljenje“, ističe se u dokumentu.
Najveći finansijski efekat programa odnosi se na ulaganja u razvojne projekte u oblasti turizma.
Na osnovu izvještaja nezavisnih revizora, od početka realizacije programa do 31. jula 2026. godine investitorima je za projekte sa Liste razvojnih projekata u oblasti turizma uplaćeno ukupno 251.222.956,09 eura, piše CdM.
Na ESCROW računima aplikanata istovremeno je bilo još 2.085.000 eura. Riječ je o sredstvima koja su položili aplikanti čiji se zahtjevi još nalaze u postupku pred nadležnim institucijama.
Prema tada važećim pravilima, aplikant je morao da na ESCROW račun položi najmanje 450.000 eura ukoliko ulaže u razvojni projekat u Podgorici ili na primorju, odnosno najmanje 250.000 eura za projekte u sjevernom ili središnjem regionu, izuzev Glavnog grada.
Poseban dio programa odnosio se na sredstva namijenjena razvoju manje razvijenih jedinica lokalne samouprave.
„Na račun Agencije za investicije Crne Gore tokom 2023. godine uplaćeno je ukupno 33,3 miliona eura za tu namjenu. Prethodno je, 13. januara 2023. godine, na Centralni račun državnog trezora preneseno 32.999.849,80 eura, po zahtjevu Ministarstva finansija“, naglašeno je u dokumentu.
Nakon što su nezavisni revizori potvrdili izvršene prenose sa ESCROW računa, Agencija je tokom 2024, 2025. i 2026. godine nastavila sa transferima sredstava namijenjenih donacijama.
Tako je u junu 2024. godine preneseno 6,7 miliona eura za 67 aplikacija, u julu još 7,5 miliona za 75 aplikacija, a u avgustu 1,9 miliona za 19 aplikacija. U septembru je preneseno dodatnih 2,5 miliona eura za 25 aplikacija, dok je u decembru 2024. godine za osam aplikacija preneseno 799.251 euro, nakon odbitka bankarskih provizija.
U maju 2025. godine realizovan je transfer od dodatnih 900.000 eura za devet aplikacija. Posljednji evidentirani transfer izvršen je 15. juna 2026. godine, kada je za dvije aplikacije preneseno 199.936,10 eura, takođe umanjeno za bankarsku proviziju.
Kako se navodi u dokumentu, sva ova sredstva bila su namijenjena donacijama za razvoj manje razvijenih jedinica lokalne samouprave i uplaćena su na namjenski račun.
Za ulaganja u poljoprivredu i prerađivačku industriju investitorima je, prema dostavljenim revizorskim izvještajima, do 31. jula 2026. godine uplaćeno ukupno 500.000 eura.
To je, kako se navodi u dokumentu, ujedno i ukupan iznos koji je za tu namjenu bio deponovan na ESCROW računima aplikanata.
Program je donio značajan prihod državi i kroz administrativne takse. Prema podacima sa Centralnog računa državnog trezora, od početka realizacije programa do 31. jula 2026. godine po ovom osnovu uplaćeno je ukupno 43.575.344,62 eura.
Značajna sredstva usmjerena su i Fondu za inovacije Crne Gore. Prema evidenciji Agencije za investicije, do kraja jula 2026. godine Fondu je za razvoj inovacione politike uplaćeno 31,3 miliona eura, dok je na ESCROW računima za istu namjenu bilo još 500.000 eura.
Ipak, evidencije Agencije i Fonda nisu u potpunosti identične.
„Prema podacima samog Fonda za inovacije, ukupan iznos sredstava primljen od početka realizacije programa iznosi 31,4 miliona eura. U dokumentu se objašnjava da je razlika posljedica vremenskog kašnjenja u evidenciji Agencije za investicije, jer joj izvještaji revizora stižu naknadno, nakon što su sredstva već prenijeta na predviđene račune poslovnih banaka“, pojašnjeno je u dokumentu.
Iako je Posebni program ulaganja formalno okončan 31. decembra 2022. godine, najnoviji podaci pokazuju da njegovo administrativno i finansijsko zatvaranje još nije u potpunosti završeno, prenosi CdM.
Od 1.113 aplikacija podnijetih tokom trajanja programa, 869 je rezultiralo rješenjima o prijemu u crnogorsko državljanstvo, dok je 239 zahtjeva odbijeno. Pet predmeta se, prema stanju na kraju jula, još nalazi u postupku odlučivanja kod Ministarstva unutrašnjih poslova, a jedan zahtjev je u fazi kontrole prenosa sredstava.
U dokumentu se posebno ukazuje na metodološko ograničenje finansijskih podataka. Oni se generišu putem softvera za praćenje programa, koji prati korake predviđene odlukom i faze finansijskih transakcija, ali nije namijenjen za finansijsko knjigovodstvo.
Zbog toga se konačno finansijsko stanje provjerava na osnovu izvještaja nezavisnih revizora. U evidencijama može postojati i vremenska razlika, jer revizorski izvještaji Agenciji često stižu nakon što su sredstva već prenesena na račune poslovnih banaka.
„Brojke, dakle, pokazuju da je program ekonomskog državljanstva, iako formalno završen prije gotovo četiri godine, ostavio značajan finansijski trag: više od četvrt milijarde eura usmjereno je u turističke projekte, desetine miliona u razvoj manje razvijenih opština i inovacionu politiku, dok je državni budžet kroz administrativne takse prihodovao više od 43,5 miliona eura. Preostali predmeti i razlike u pojedinim finansijskim evidencijama pokazuju da administrativno-finansijsko zatvaranje programa još nije u potpunosti okončano“, zaključuje se u dokumentu.