Barska Krajina ne može postati gradska opština, što je od premijera Milojka Spajića tražio potpredsjednik Vlade i ministar ekonomskog razvoja Nik Đeljošaj (Albanski forum), jer Bar nema status grada, već opštine, rečeno je “Vijestima” iz Ministarstva javne uprave (MJU).
Đeljošaj je krajem septembra ispostavio Spajiću niz zahtjeva, tj. inicijativu “za realizaciju političkih i razvojnih obaveza iz Sporazuma o formiranju 44. Vlade”, među kojima su pokretanje dijaloga i izrada pravne, ekonomske i teritorijalne analize za formiranje gradske opštine Krajina, te priprema paketa mjera političke, administrativne i fiskalne decentralizacije.
Skadarsku ili barsku Krajinu čini grupa od preko dvadeset sela i zaselaka smještenih između Rumije i obale Skadarskog jezera, a najveća su Ostros, Murići i Livari.
Prema podacima Uprave za statistiku (MONSTAT) sa popisa stanovništva iz 2023. godine, u Krajini dominantno žive Albanci: u Arbnešu, Malom Ostrosu, Martićima, Koštanjici i Tejanima svi popisani stanovnici izjasnili su se kao Albanci, dok je u Bobovištu Albanaca 113 od ukupno 115 stanovnika. Podatke o nacionalnoj pripadnosti za Veliki Ostros i Cklu, MONSTAT je zaštitio zbog malog broja stanovnika.
Iz odgovora MJU, kojim rukovodi Đeljošajev partijski kolega Maraš Dukaj, proizilazi da zahtjev da Krajina bude gradska opština ne može biti realizovan jer za to nisu ispunjeni uslovi propisani Zakonom o lokalnoj samoupravi.
Tim aktom (član 37) predviđeno je da se statutom Glavnog grada, odnosno grada koji ima više od 40.000 stanovnika, može osnovati jedna ili više gradskih opština. Poslovi koji se obavljaju u njima, način rada, organizacija i druga pitanja od značaja za njihovo funkcionisanje - uređuju se statutom i posebnom odlukom grada, pišu Vijesti.
Zakonom je propisano (član 2) da su jedinice lokalne samouprave - opština, grad, glavni grad i prijestonica. Iz MJU su kazali “Vijestima” da je predviđeno da se radi stvaranja uslova za što neposrednije i efikasnije vršenje poslova i zadovoljavanje potreba stanovništva, lokalna samouprava ostvaruje i u mjesnoj zajednici i gradskoj opštini.
“Iz navedenog pravnog okvira proizilazi da je institut gradske opštine prvenstveno usmjeren na decentralizaciju poslova unutar većih urbanih sredina i stvaranje uslova za efikasnije i neposrednije ostvarivanje potreba lokalnog stanovništva”, rekli su redakciji i dodali da je njegova svrha da doprinese “većoj dostupnosti javnih usluga građanima, efikasnijem obavljanju poslova lokalne samouprave i snažnijem neposrednom učešću građana u odlučivanju o pitanjima od lokalnog značaja”.
Iz Dukajevog kabineta su naveli da je važno napraviti razliku između osnivanja gradske opštine i promjene teritorijalne organizacije osnivanjem nove jedinice lokalne samouprave. U skladu sa zakonom, gradska opština nije posebna jedinica lokalne samouprave, već oblik ostvarivanja lokalne samouprave na dijelu teritorije glavnog grada, odnosno grada, pod uslovima propisanim zakonom.
Prema tome, kako su dodali, da bi se u konkretnom slučaju uopšte moglo razmatrati osnivanje gradske opštine, neophodno je da jedinica lokalne samouprave u okviru koje bi ona bila osnovana ima status grada i da ispunjava zakonom propisani demografski uslov od više od 40.000 stanovnika. Bar, zasada, nema status grada.
“Tek nakon ispunjavanja tih pretpostavki mogu se razmatrati pitanja osnivanja gradske opštine i njenog konkretnog institucionalnog uređenja”, saopštili su “Vijestima”.
Iz Opštine Bar, na čelu sa Dušanom Raičevićem (Demokratska partija socijalista), nijesu odgovorili na pitanja “Vijesti” o inicijativi Albanskog foruma, a oćutao ih je i Đeljošaj, koji nije želio da kaže zašto se odlučio za ovaj potez, je li o tome prethodno razgovarao s predstavnicima barske samouprave i mještanima Krajine... Njegov predog nije želio da komentariše ni predsjednik Mjesne zajednice Ostros, pod koju spada Krajina, Bećir Berjašević.
Iako se Opština Bar ne oglašava zvanično, reagovao je predsjednik tamošnje skupštine i poslanik Evropskog saveza u državnom parlamentu Branislav Nenezić, koji je rekao da se kroz “perfidne i skrivene inicijative, finansirane sa strane” pokušava da naruši suživot u Baru i grad vrati “politikama podjela”.
Poručio je da “neki žele nasilnu etnofederalizaciju naše opštine, svađajući Šestane i Krajnjane, naše Barane”, pozivajući građane da se “umjesto podjela okrenu zajedništvu i razvojnim projektima”. Đeljošaj se oglušio i na pitanje “Vijesti” o tome da prokomentariše ove navode.
Premijer Spajić je krajem prošlog mjeseca rekao u intervjuu Televiziji Crne Gore da još nije vidio zahtjeve Albanskog foruma, ali je poručio da “nije Aladin”.
“Što se tiče svih ucjena, imamo istovjetan odgovor - one su neprihvatljive. Niti je Vlada čarobna lampa, niti sam ja Aladin da ispunjavamo želje, ali ćemo sve legitimne zahtjeve svih naroda u Crnoj Gori s pažnjom razmotriti. Najveća prava svi će imati kad uđemo u EU, pa zašto sad da pucamo sebi u noge i usporavamo naš put ka Evropi... Moramo se svi dogovarati i praviti kompromise”, istakao je Spajić.
Đeljošaj je u ime Albanskog foruma tražio 24. septembra dosljedno sprovođenje koalicionog sporazuma i “dogovorenih kadrovskih rješenja”, veću zastupljenost i zaštitu prava Albanaca, izmjene izbornog zakona radi garantovanih mandata Albancima, veću decentralizaciju i prihode opštinama, ubrzanje kapitalnih projekata u albanskim sredinama, rješavanje statusnih i teritorijalnih pitanja Tuzi, Ulcinja i Krajine, otvaranje graničnog prelaza Ckla-Zogaj, te veću podršku poljoprivredi i malom biznisu, uz zahtjev da Vlada u roku od 30 dana na sve odgovori konkretnim akcionim planom.
Iz Albanskog foruma su nekoliko dana nakon toga saopštili da će razmotriti oblik i nivo daljeg učešća u izvršnoj vlasti ukoliko ne bude vidljivog napretka u poštovanju koalicionog sporazuma i realizaciji preuzetih obaveza, misleći na podnijete predloge, te poručili da neće podržati inicijative za rušenje Vlade i da će nastaviti da podržavaju “evropsku agendu” zemlje.
Novi Zakon o lokalnoj samoupravi, donesen ljetos, uveo je grad kao novu jedinicu lokalne samouprave, sa širim krugom nadležnosti u odnosu na opštine. “Vijesti” su u maju, kad je Vlada utvrdila predlog zakona, objavile, pozivajući se na izvore iz izvršne vlasti, da bi od svih crnogorskih opština jedino Tivat potencijalno mogao da ispuni uslove za dobijanje statusa grada.
Da bi opština stekla status grada mora imati više od 10 hiljada stanovnika i predstavljati urbani, privredni, ekonomski, administrativni, kulturni, turistički, obrazovni ili zdravstveni centar, uz odgovarajuće administrativne kapacitete i saobraćajnu povezanost s okolnim lokalnim samoupravama. Da bi se “parčala” na gradske opštine, morala bi ima preko 40 hiljada stanovnika.
Mora imati najmanje dio teritorije urbanog karaktera, dok udio njenih sopstvenih prihoda u ukupnim prihodima u prethodnih pet godina mora biti veći od 30 odsto. Njeni organi i službe, takođe, dvije godine u kontinuitetu prije sticanja statusa grada ne smiju imati poreskog ni drugog duga prema državi.