Saznajte kako gravitacija i zakon održanja momenta impulsa objašnjavaju rotaciju galaksija.
Zemlja se okreće oko svoje ose, Mjesec oko Zemlje, a Sunce zajedno sa milijardama drugih zvijezda kruži oko centra Mliječnog puta. Zapravo, gotovo sve u svemiru je u nekom obliku kretanja. Ali zašto se i čitave galaksije okreću, iako ih ništa ne pokreće?
Odgovor se krije u jednom od osnovnih zakona fizike, poznatom kao zakon održanja momenta impulsa. On objašnjava zašto se klizačica na ledu okreće sve brže kada privuče ruke uz tijelo. Slično se dešava i sa ogromnim oblacima materije od kojih nastaju galaksije.
Da bismo razumjeli kako, moramo da se vratimo u vreme kada su prve galaksije tek počele da nastaju. Tada su se pod uticajem gravitacije spajali ogromni oblaci gasa i prašine, uz važnu ulogu tamne materije.
Ti oblaci gotovo nikada nisu nailazili jedan na drugi potpuno pravo. Češće su se približavali pod određenim uglom, pa ih je međusobna gravitacija navodila da kruže jedan oko drugog. Kada bi se konačno spojili, njihovo zajedničko kretanje nije nestajalo.
Naprotiv, novonastali oblak nastavljao je da se okreće, a naredni sudari mogli su da ubrzaju, uspore ili čak promijene smjer njegovog okretanja. Vremenom su se takvi oblaci spajali u sve veće cjeline, sve dok nisu nastale galaksije kakve danas poznajemo.
Materija je u njih pristizala i duž ogromnih kosmičkih niti, koje povezuju različite djelove svemira. Kada galaksija jednom dobije određeni smjer rotacije, uglavnom ga zadržava, osim ako na nju snažno ne utiče sudar ili spajanje sa drugom galaksijom.
Ne okreću se sve galaksije na isti način
Astronomi razlikuju tri glavne vrste galaksija, a način na koji se okreću zavisi od njihove građe i prošlosti.
Spiralne galaksije, poput Mliječnog puta, imaju veliki disk u kojem većina zvijezda, gasa i prašine kruži u istom smjeru. Njihovi prepoznatljivi spiralni kraci predstavljaju oblasti u kojima se materija gušće okuplja, slično saobraćajnoj gužvi.
Eliptične galaksije imaju mnogo zvijezda, ali relativno malo gasa i prašine. Njihove zvijezde kruže oko centra, ali ne moraju sve da prate isti smjer. To naročito zavisi od toga koliko su se puta galaksije spajale tokom svoje istorije.
Nepravilne galaksije nemaju jasno definisan oblik. Iako i kod njih postoji opšti smjer kretanja, pojedine zvijezde i oblaci materije mogu da se kreću drugačije.
Dakle, galaksijama nije potreban nikakav nevidljivi motor da bi nastavile da se okreću. Njihova rotacija posljedica je gravitacije i kretanja materije tokom nastanka, a u svemiru nema dovoljno otpora koji bi ih jednostavno zaustavio.