Upravljanje patoanatomskim otpadom u narednom periodu nosi najveći rizik po javno zdravlje i životnu sredinu, imajući u vidu da se u prethodnom periodu njime nije adekvatno upravljalo.
Prije tridesetak godina rečeno mu je da amputiranu nogu sahrani sam. Bez objašnjenja, bez pitanja da li to može ili želi. Amputirani dio tijela nosio se nekad kući u tišini, kao lična obaveza, iako je riječ o jednoj od najopasnijih vrsta medicinskog otpada – patoanatomskom otpadu, koji nosi ozbiljne rizike po zdravlje ljudi i životnu sredinu, jer može sadržati bakterije, viruse i druge organizme koji izazivaju bolesti.
Tri decenije kasnije, amputirani dijelovi tijela se, makar zvanično, više ne sahranjuju po dvorištima, ali sistemskog rješenja i dalje nema. Iako je Ministarstvo zdravlja već deceniju svjesno problema, upravljanje patoanatomskim otpadom ostaje neuređeno i netransparentno, piše portal Vijesti.
U najvećoj zdravstvenoj ustanovi u zemlji, Kliničkom centru Crne Gore (KCCG), dio ovog otpada se sahranjuje u grobnici kupljenoj u Zagoriču, preko ugovora o djelu sa fizičkim licem. Kapacitet grobnice je već popunjen, a plana za dalje nema.
Istovremeno, prema nalazima Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG), dio patoanatomskog otpada iz KCCG-a, ali i iz pojedinih privatnih zdravstvenih ustanova, završava kod preduzeća „Hemosan“ iz Bara, koje taj otpad izvozi iz zemlje kao hemijski. Ovakva praksa nije predviđena važećim propisima, a dodatno je sporna jer se ne pominje ni u planovima upravljanja medicinskim otpadom nijedne javne zdravstvene ustanove, koji navode samo sahranjivanje ove vrste otpada.
Za dio patoanatomskog otpada, uglavnom iz privatnih zdravstvenih ustanova, uopšte se ne zna gdje završava. Ministarstvo zdravlja nema kontrolu nad privatnim ustanovama, dok ekološka inspekcija u prethodnih pet godina nije nadzirala postupanje sa ovom vrstom otpada.
Ono što se dešava u KCCG samo je najvidljiviji dio problema, jer patoanatomski otpad nastaje svuda gdje se obavlja hirurgija, patologija i obdukcija. A država, iako je propisala da je riječ o opasnom otpadu, nikada nije uspostavila mehanizam kojim bi osigurala da se s njim postupa na jedinstven, kontrolisan i zakonit način. Posljedica je haotična praksa u kojoj različite zdravstvene ustanove postupaju po sopstvenom nahođenju.
Direktor OZON-a, Aleksandar Perović, ističe da čudi što Izvještaj Evropske komisije ne ukazuje na ovu problematiku, ali i monopolistički položaj dvije firme koje se bave zbrinjavanjem medicinskog otpada u Crnoj Gori – „Ekomedika“ i „Hemosan“, imajući u vidu značaj i potencijalne posljedice.
„Monopolistički uticaj može se sagledati u kontekstu drugih poglavlja ne samo 27, npr. u poglavlju 23 gdje bi trebalo biti sagledana opasnost od korupcije. Pompezno najavljivano osnivanje radnog tijela pri Vrhovnom državnom tužilaštvu (VDT) koje će se baviti borbom protiv eko-kriminala takođe bi moralo biti korišćeno u ovakvim kompleksnim situacijama u društvu“, napominje on.
„Hemosan“ izvozi patoanatomski otpad kao hemijski. „Hemosan“ je ovlašćen za prihvat, transport, skladištenje i izvoz hemijskog i farmaceutskog otpada, ali nema dozvolu za izvoz patoanatomskog otpada.
Kako je CIN-CG rečeno iz Agencije za zaštitu životne sredine (EPA), „Hemosan“ je upisan u registar sakupljača, trgovaca i posrednika patoanatomskog otpada, ali pod šifrom koja se koristi za neopasan otpad, iako Zakon jasno definiše ovu vrstu otpada kao opasnu.
„Što se tiče izvoza neopasnog otpada, on ne podliježe dozvolama i njihov izvoz je slobodan. Za opasan otpad je potrebna dozvola, međutim do sada ovaj organ nije izdao ni jednu dozvolu za ovu vrstu otpada“, navodi savjetnik za izdavanje dozvola iz EPA, Danilo Veljić.
Ugovori koje je CIN-CG pronašao pokazuju da je KCCG od 2021. do 2025. godine kontinuirano angažovao „Hemosan“ za prihvat, zbrinjavanje i izvoz patoanatomskog otpada. KCCG potvrđuje da dio patoanatomskog otpada potapaju u formalin (kancerogeno hemijsko jedinjenje) i predaju „Hemosanu“, dok se ostatak sahranjuje. U tom periodu od pet godina generisano je gotovo 17 tona patoanatomskog otpada.
Stručnjaci upozoravaju da potapanje tkiva u formalin ne mijenja njegovu prirodu – patoanatomski otpad time ne postaje hemijski. KCCG priznaje da postojeći model nije održiv, da su grobnice gotovo popunjene i da kapaciteti pogrebnih preduzeća ne obezbjeđuju bezbjedno i ekološki prihvatljivo rješenje.
Iz „Hemosana“ su prvo odgovorili da oni „ne rade sa medicinskim otpadom“, ali su nakon što je novinarka CIN-CG navela njihove ugovore sa KCCG o patoanatomskom otpadu, odgovorili da „vrše isključivo zbrinjavanje tečnog patoanatomskog otpada u koji spadaju mali uzorci tkiva koji se prema propisima skladište u formalinu“.
Iz „Hemosana“ nijesu željeli da kažu sa kim još imaju potpisane ugovore za izvoz patoanatomskog otpada „zbog politike privatnosti podataka“.
U Reviziji „Uspješnost upravljanja medicinskim otpadom u Crnoj Gori“ iz marta prošle godine, koju je izradila Državna revizorska institucija (DRI), piše da i Opšta bolnica „Blažo Orlandić“ Bar ima zaključen ugovor o predaji patoanatomskog otpada sa privrednim društvom „Hemosan“, prenose Vijesti.
Upravljanje patoanatomskim otpadom u narednom periodu nosi najveći rizik po javno zdravlje i životnu sredinu, imajući u vidu da se u prethodnom periodu njime nije adekvatno upravljalo.
Iako iz „Hemosana“ tvrde da su pod redovnim inspekcijskim nadzorom, dokumentacija pokazuje da ovo preduzeće od 2020. do 2024. nije bilo predmet kontrole ekološke inspekcije. Patoanatomski otpad se u tom periodu gotovo uopšte ne pojavljuje u inspekcijskim zapisnicima.
Ministarstvo zdravlja, ali ni Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, do objave teksta nijesu odgovorili na pitanja CIN-CG o upravljanju patoanatomskim otpadom.
Prema Zakonu o upravljanju otpadom, opasni medicinski otpad treba da se preda fizičkom ili pravnom licu sa dozvolom EPA-e za obradu i tretman medicinskog otpada.
Međutim, patoanatomski otpad se u praksi često nalazi u sivoj zoni, pa naše zdravstvene institucije za ovaj otpad koriste šifre koje ne postoje ili se ne koriste za opasnu vrstu otpada, ni po crnogorskim ni po evropskim propisima.
„Sama činjenica da je patoanatomski otpad zapravo ‘sahranjivan’ negdje, ukazuje da su nadležne institucije zapravo ‘ožaloščene’, i vjerovatno bi svi trebali da izrazimo ‘učešće u žalosti’ zbog nesposobnosti da se uredi ova važna oblast na način adekvatan za civilizacijska dostignuća današnjice“, ističe Perović.
Od čovjeka koji je sam sahranio amputiranu nogu do sumnjivih ugovora i nejasnih nadležnosti, put je dug i zamagljen tišinom institucija, i otvara pitanje – zašto se, decenijama kasnije, ovaj posao i dalje rješava privremenim aranžmanima, umjesto jasnom javnom politikom, pišu Vijesti.