Ovo pleme Turci nikada nisu porobili! (FOTO)

Autor:

Prema tvrdnjama plemenskih hroničara jedno crnogorsko pleme nikada nije bilo stvarno potčinjeno Turcima. Evo o kojem plemenu je riječ:

Ovo pleme Turci nikada nisu porobili! (FOTO) Foto: MONDO

Bratonožići spadaju među najmalobrojnija plemena u Crnoj Gori ali iza sebe imaju veliku ratničku istoriju. Po tvrdnjama bratonoških hroničara ovo pleme nikada stvarno nije bilo potčinjeno tuskom carstvu!

Imenom Bratonožići naziva sa pleme ali i oblast koja se na zapadu graniči Moračom a na istoku i jugoistoku Malom Rijekom.

O porijeklu ovog plemena, kao i većini drugih na teritoriji Crne Gore istoričari i danas “lome koplja” ali uglavnom su saglasni da, sudeći po najstarijim etničkim prilikama na ovim prostorima, može da se pretpostavi da je u oblasti sadašnjih Bratonožića bilo ilirskog stanovništva, koje će kasnije potpasti pod romanski a kasnije pod južnoslovenski uticaj.

 O tom stanovništvu, međutim, u sačuvanim istorijskim spisima nema pomena a prvi književni podaci o ovom plemenu nalaze se u zapisima Marjana Grbičića koji početkom 17. vijeka pominje da su Bratonožići, Kuči i druga brdska plemena bila  odmetnici prije nego su potpali pod tursku vlast.

On plemena u Brdima dijeli na pravoslavna i katolička.  Bratonožiće uvrštava u pravoslavna i 1614. godine navodi da imaju 86 domova i 260 vojnika te da im je starješina Stanoje Radonjin koji je bio predak današnjeg bratstva Baljevića s Peleva Brijega.

Prvi put Bratonožići se spominju u 15. vijeku i to u kontekstu . naselja Gornje Zete, koja su se po ugovoru s Mlecima od 1455. godine dobrovoljno podvrgla mletačkoj državi. To upućuje na zaključk da su već sredinom 15. vijeka Bratonožići pod tim imenom postojali kao zasebna politička jedinica, pleme ili brastvo. U ugovoru sa Mlečanima, inače, Bratonožići zahtijevaju da im crkvene starješine budu pravoslavne vjere a ne katoličke što ukazuje na to da su svi pripadnici ove zajednice bili pravoslavne vjere.

U jednom mletačkom dokumentu iz 1658. godine imenuju se brdski glavari kojima Republika daje plate, pominju se i Bratonožići. Preciznije navodi se da ispred Bratonožića Pejo Stanojev prima 4 reala. Riječ je, inače, o sinu gorepomenutog Stanoja Radonjina. Ovaj dokument potvrđuje inače i da su Mlečani u vrijeme Kandijskog rata sa Osmanlijama (1644—1669), uspjeli da pridobiju, pored ostalih plemena Brda, i Bratonožiće.

 Upravo je Pejo Stanojev od turskog sultana Mehmeda, dobio carsku povelju da Bratonožići, “od Lopata do Ivovika, nikome ne plaćaju nikakav danak ni kuluk i da ih bez carskoga znanja i dozvole niko ne smije napasti...”. Upravo na osnovu ovog dokumenta Bratonoški hroničari tvrde da je ovo pleme bilo i jedino koje nikada nije potpalo pod tursku vlast. 


Sultanova povelja stigla je u Bratonožiće, inače, nakon što se oženio rođenom sestrom Peja Stanojevog Vidosavom.

Prema legendi, Vidosavu su sultanovi momci uočili dok je čuvala stoku u Maloj Rijeci, oteli je i odveli sultanu Mehmedu u Carigrad. Iako je turski car bio oduševljen Vidosavinom ljepotom, obasipao je poklonima i milošću, ona je odbijala da komunicira s bilo kime očajna zbog toga što je odvedena od svoje braće.  Svoju tugu, navodno je satkala u stihovima:

Vjeterniče, moja carevino,
A Verušo, i grlo i dušo,
Planinico, mljekodavalico.
I Brskute, moj svileni skute,
Velja željo, Pejo i Stanoje!

Ovi stihove bili su prve riječi koje je Vidosava izgovorila u Carigradu, i čuli su ih i zapisali stražari koje je sultan postavio pred njenim odajama.

Kad je turskom caru prenešeno šta je lijepa Vidosava izrekle, on se zainteresovao ko su Pejo i Stanoje. Odgovor je navodno dobio od Vidosave nakon čega je sultan naredio da mu se u Carigrad pozovu Pejo i Stanoje.

Vidosavina braća su se, prema legendi zaista odazvala pozivu turskog cara. Kada ih je vidio na svom dvoru, sultan Mehmed se prema predanju jako iznenadio kršnim rastom Peja i ostalih Bratonožića koji su s njim doputovali u Carigrad pa ih je bogato nagradio a Peja imenovao vojvodom oblasti „od Lopara do Ivovika“.

 Uprkos naklonosti turskog sultana Mehmeda Bratonožići će se 1711. godine na poziv ruskog cara Petra Velikog uključiti u borbu protiv Turaka sa ostalim plemenima Brda.

Od tada pa sve do prve polovine 18. vijeka Bratonožići su bili slobodni i u savezu s Kučima kojima su 1738. pomogli da  odbiju Turke.

Naravno, nije riječ o apsolutnoj nezavisnosti jer se i u ovom periodu, makar i samo po imenu, da su i Bratonožići sastavni dio turske carevine. Njihova sloboda tretirana je tako ne samo iz turske perspektive kao odmetništvo. 

Smatra se da su u sastav Crne Gore Bratonožiću neformalno  ušli tek u vrijeme vremena vladike Petra II. Zvanično su postali njen dio kada je crnogorsko-turska komisija određivala međe između Crne Gore i Turske, 1860. godine.

Većinu Bratonožića, inače, čine dva velika bratstva - Bratovi potomci i Lutovci. Prvo bratstvo, ili preciznije grupa srodnih bratstava, po predanju je porijeklom od stare srpske vlastelinske porodice Branković. 

Jedna od verzija ovog predanja kaže da u Bratonožiće je izbjegao unuk Stevana (Šćepana) Grgurova Brankovića sa četiri sina. Nakon smrti prve žene, on se u Bratonožićima ponovo oženio i dobio još jednog sina, koga su četvoro polubbraće nazvala “Brato”. On je jedini od petoro braće ostao kod kuće i upravo je on postao rodonačelnik današnjih bratstava koja su po njemu dobila ime Bratonožići.

Po drugoj verziji predanja Đuro Branković imao je sina Grgura, ovaj Lazara, a Lazar Brata. Ukoliko je va verzija tačna rodonačelnik Bratonožića bio bi praunuk despota Đurđa Brankovića.

 Iako odani ratni saveznici kroz istoriju, Bratonožići i Kuči do danas polemišu ko ima više razloga d bude ponosan na svoje proijeklo, odnosno ko je bio veći junak - Đurđe Smederevac, od koga vuku porijeklo Bratonožići, ili kučki predak Đuro Kastriot. Prema jednom od bratonoških predanja raspravu o tome čije je krv “plavlja” svojevremeno je zaključio kaluđer Ilija u vaskršnjoj noći pročitavši iz neke stare knjige da je onaj, od koga porijeklo vode Kuči “držao konja onome, od koga su Bratonožići“.

Smatra se da je rodonačelnik Bratonožića doselio u kraj koji po njima nosi ime krajem XV ili početkom XVI vijeka. To jeste  period u kojem su viđeniji Srbi zbilja bježali od Turaka seleći se i u nepristupačne predjele Crne Gore i Brda.

Po jednom od mnogobrojnih Bratonoških predanja i srpska dinastija Obrenović vuče porijeklo iz ovog plemena. Istorijskih dokaza za ovo predanje,međutim, nema…

Iako spadaju u najmalobrojnija plemena Crne Gore, Bratonožići imaju mnogo poznatih pripadnika u svijetu među kojima je i kontroverzna starleta Soraja Vučelić!

Poznati Bratonožići, između ostalih, su i Sorajin prezimenjak Milorad, predsjednik FK Partizan i nekadašnji direktor RTS-a, legendarni sprotski komentator Duško Korać, bivši reprezentativac SR Jugoslavije Niša Saveljić, slikar Uroš Tošković… Prvi doktor filozofije sa prostora današnje Crne Gore, Jovan Baljević, takođe je Bratonožić.

FOTOGALERIJA poznatih Bratonožića:


Vojvoda Mašo Đurović u ulozi delibaše na krsnoj slavi Petrovića, na molbu knjaza Nikole, posle uobičajene zdravice izdeklamovao je od čega Bog treba da sačuva crnogorskog gospodara. U zdravici čuvenog crnogorskog brigadira koja se i danas tretira kao “karta glavnih mana crnogorskih plemena” on, između ostalog,  moli Boga da sačuva kralja od “imuca bratonožićkog”.




Sve vijesti